ODDO architects ออกแบบ TH+ House บ้านแนวตั้งที่สะท้อนแนวคิดการเปลี่ยนข้อจำกัดของบริบทเมืองให้กลายเป็นศักยภาพในการสร้างสถาปัตยกรรมที่เติบโตไปพร้อมกับครอบครัว
TEXT: BHUMIBHAT PROMBOOT
PHOTO: HOANG LE PHOTOGRAPHY
(For English, press here)
ฮานอยถือเป็นเมืองที่ความหนาแน่นไม่ได้เกิดขึ้นเพียงจากจำนวนอาคาร แต่เกิดจากรูปแบบและพฤติกรรมการใช้ชีวิตของผู้คนในเมือง โดยเฉพาะในเครือข่ายชุมชนและตรอกซอกซอยแคบๆ ที่บ้านพัก ร้านค้า ทางเดิน และกิจกรรมในชีวิตประจำวันซ้อนทับกันอย่างใกล้ชิด พื้นที่ส่วนตัว พื้นที่ส่วนรวม และพื้นที่สาธารณะไม่ได้มีเส้นแบ่งที่ชัดเจน หากแต่ค่อยๆ เชื่อมต่อกันผ่านการใช้ชีวิตในแต่ละวัน ความหนาแน่นในบริบทเช่นนี้จึงไม่ได้หมายถึงเพียงข้อจำกัดทางกายภาพ แต่ยังเป็นเงื่อนไขที่ก่อให้เกิดปฏิสัมพันธ์ ตั้งแต่การดื่มชาร่วมกัน การมีกิจกรรมของเด็กในตรอก การหมุนเวียนเดินไปจับจ่ายในร้านค้าขนาดเล็ก ไปจนถึงบทสนทนาที่เกิดขึ้นระหว่างผู้คนในชุมชน

TH+ House ของ ODDO architects ตั้งอยู่บนบริบทเช่นนี้ บนแปลงที่ดินกว้างเพียง 2.5 เมตร และเข้าถึงได้ผ่านทางเดินสำหรับคนเท่านั้น รอบข้างเต็มไปด้วยบ้านแนวตั้งที่เติบโตขึ้นตามข้อจำกัดของเมือง แต่ความแคบของตรอกกลับไม่ได้ทำให้ผู้คนแยกออกจากกัน ตรงกันข้าม ความใกล้ชิดกลับสร้างชีวิตประจำวันที่มีความเข้มข้นทางสังคม ODDO architects จึงไม่ได้มองความหนาแน่นเป็นปัญหาที่ต้องหลีกหนี หากแต่มองเป็นเงื่อนไขที่สามารถนำมาใช้สร้างความสัมพันธ์รูปแบบใหม่ได้ บ้านจึงไม่ได้หันหลังให้กับตรอกหรือความแออัด แต่พยายามสร้างพื้นที่ส่วนตัวที่ยังคงเปิดรับการมองเห็นและการรับรู้ถึงชีวิตภายนอก


TH+ House ไม่ได้เริ่มต้นจากพื้นที่ดินว่างๆ หากเกิดขึ้นจากการต่อเติมบ้านเดิมของครอบครัว หรือ TH House ซึ่งสร้างเสร็จในปี 2021 บนแปลงที่ดินข้างเคียง การเพิ่มบ้านหลังใหม่จึงเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการเติบโตของครอบครัว มากกว่าการรื้ออาคารเดิมแล้วสร้างขึ้นใหม่ทั้งหมด เมื่อพื้นที่ไม่สามารถขยายออกด้านข้างได้ การเติบโตจึงเกิดขึ้นในแนวตั้ง บ้านทั้งสองหลังเชื่อมต่อกันผ่านทางเดินและช่องเปิดระหว่างกัน กลายเป็นระบบการอยู่อาศัยที่พึ่งพิงกันและรองรับความต้องการของครอบครัวที่อาจมีการเปลี่ยนแปลงในอนาคต การเพิ่มพื้นที่จึงไม่ได้เกิดขึ้นเพียงในเชิงปริมาณ แต่เป็นการเพิ่มรูปแบบของการอยู่อาศัย ตั้งแต่พื้นที่รับประทานอาหาร ครัว ห้องนั่งเล่น ห้องน้ำชา ห้องอ่านหนังสือ ห้องทำงาน ห้องนอน ไปจนถึงพื้นที่เล่นและสวนขนาดเล็ก
ความกว้างขวางของบ้านจึงไม่ได้เกิดจากการมีพื้นที่มากขึ้น แต่เกิดจากความสัมพันธ์ระหว่างพื้นที่ การมองเห็นข้ามชั้น และการเปิดช่องที่ทะลุกันภายใน หนึ่งในองค์ประกอบสำคัญคือ มุมสวนภายในบ้านที่เป็น double-volume ซึ่งทำหน้าที่เป็นช่องว่างที่เชื่อมพื้นที่ในแนวตั้งเข้าด้วยกัน แทนที่จะเป็นพื้นที่ที่เป็นมุมอับของบ้าน โดยกลายเป็นจุดที่ทำให้แสง อากาศ และสายตาสามารถเคลื่อนผ่านบ้านได้ การมองเห็นต้นไม้หรือการเคลื่อนไหวของสมาชิกในครอบครัวจากอีกระดับหนึ่ง ทำให้พื้นที่แต่ละชั้นยังคงรับรู้ถึงกัน แม้จะมีระดับความเป็นส่วนตัวที่แตกต่างกัน


แนวคิดเรื่องการเปิดพื้นที่ยังถูกนำไปใช้กับการจัดการแสงและอากาศ ช่องแสงบนหลังคา ช่องว่างในแนวตั้ง พื้นทางเดินที่มีความโปร่ง และช่องเปิดของ facade ช่วยนำแสงธรรมชาติเข้าสู่พื้นที่ด้านในและสนับสนุนการระบายอากาศแบบ cross-ventilation สำหรับบ้านที่มีความกว้างเพียง 2.5 เมตร การสร้างพื้นที่ว่างจึงไม่ได้หมายถึงการเพิ่มองค์ประกอบเชิงปริมาณ แต่เป็นการลงทุนเพื่อเพิ่มคุณภาพให้กับพื้นที่ที่เหลืออยู่ การเติบโตของบ้านจึงไม่ได้หมายถึงการเพิ่มพื้นที่เพียงอย่างเดียว แต่คือการเพิ่ม ความเป็นไปได้ของการอยู่อาศัย ผ่านแสง สายตา อากาศ และความสัมพันธ์ระหว่างพื้นที่
บนข้อจำกัดเดียวกันนี้ ODDO architects ยังรวบระบบโครงสร้างไว้ที่องค์ประกอบสำคัญเพียงหนึ่งเดียว คือ เสาเหล็กสีแดง ที่ต่อเนื่องจากชั้นล่างขึ้นไปถึงชั้นที่สี่ เสาต้นนี้ทำหน้าที่เป็นทั้งโครงสร้างหลักและตัวจัดระเบียบพื้นที่ การรวมระบบรับน้ำหนักไว้ที่แกนกลางช่วยลดข้อจำกัดของผัง ทำให้สามารถใช้ผนังที่บางลง สร้างช่องเปิดที่กว้างขึ้น และทำให้พื้นที่ภายในมีความต่อเนื่องมากขึ้น แต่เสาไม่ได้ถูกซ่อนให้หายไปกับโครงสร้าง กลับถูกทำให้ปรากฏอย่างชัดเจน สีแดงทำให้มันกลายเป็นจุดอ้างอิงทางสายตาที่สามารถรับรู้ได้ตลอดการเคลื่อนที่ผ่านบ้าน ขณะที่พื้นคอนกรีตและทางเดินเหล็ก perforated สีขาวเข้ามาประกอบกับแกนนี้
ในแง่นี้ โครงสร้างไม่ได้เป็นเพียงสิ่งที่ทำให้อาคาร ‘ยืนอยู่’ แต่เป็นสิ่งที่ทำให้พื้นที่ส่วนที่เหลือ เปิดออกได้ เสาสีแดงจึงเป็นมากกว่าผลจากทางวิศวกรรม หากแต่มันเป็นองค์ประกอบที่แสดงออกถึงแนวคิดเดียวกับโครงการ คือการรวมสิ่งที่จำเป็นไว้ให้น้อยที่สุด เพื่อเปิดพื้นที่สำหรับความเป็นไปได้อื่นๆ


แนวคิดดังกล่าวสะท้อนอยู่ในแปลนแต่ละชั้นของบ้าน โดยชั้นล่างเป็นพื้นที่ที่เชื่อมต่อกับชีวิตประจำวันมากที่สุด ส่วนต่อเติมประกอบด้วยครัว ห้องน้ำ และมุมสวน ก่อนเชื่อมเข้าสู่พื้นที่รับประทานอาหารของบ้านเดิม ประตูบานกระจกพับสามารถเปิดออกสู่ตรอก ทำให้ขอบเขตระหว่างบ้านกับพื้นที่ภายนอกเปลี่ยนแปลงได้ตามการใช้งาน ชั้น 1 มีห้องนอนหลัก ห้องทำงาน และห้องน้ำชา ขณะที่ชั้น 2 กลับมาเป็นพื้นที่สำหรับกิจกรรมร่วมกัน ทั้งห้องนั่งเล่น พื้นที่อ่านหนังสือ drinking bar และสวน ชั้น 3 เป็นพื้นที่ของเด็ก ประกอบด้วยห้องนอนสองห้อง พื้นที่เล่น ห้องน้ำ และพื้นที่เก็บของ ส่วนชั้น 4 เป็นพื้นที่ที่ผสมระหว่างกิจกรรมภายในและกลางแจ้ง ทั้งห้องพระ ห้องซักรีด พื้นที่เก็บของ และสวน การเรียงลำดับดังกล่าวทำให้แต่ละชั้นมี character และระดับความเป็นส่วนตัวแตกต่างกัน โดยยังคงเชื่อมต่อกันผ่าน void ทางตั้ง และช่องเปิดภายใน


ผนังทาสีขาว ท้องพื้นคอนกรีตเปลือย พื้นไม้ พื้นหินสีเข้มและพื้นทางเดินเหล็ก perforated สีขาว ที่ตัวลักษณะของแต่ละวัสดุได้ทำหน้าที่ทั้งการแบ่งกั้นและสร้างบรรยากาศทั้งให้เกิดความต่อเนื่อง หรือการสร้างจังหวะให้เกิดความแตกต่างในพื้นที่ หรือการให้อารมณ์ที่ผ่อนคลายและอบอุ่น วัสดุในบ้าน TH+ House จึงทำหน้าที่เสมือนการแบ่ง ‘บรรยากาศ’ มากกว่าการแบ่ง ‘ห้อง’ แต่ละพื้นที่มีบุคลิกของตัวเอง ขณะเดียวกันยังคงเป็นส่วนหนึ่งของระบบพื้นที่เดียวกัน

ทำให้ตัวอักษร ‘+’ ใน TH+ House อาจไม่ได้หมายถึงเพียงแค่การเพิ่มพื้นที่จากบ้านเดิม แต่คือการเพิ่มเติมความสัมพันธ์ของการอยู่อาศัยกับบริบทแวดล้อมโดยรอบ บ้านหลังใหม่ไม่ได้เข้ามาแทนที่ TH House เดิม แต่เติบโตขึ้นข้างๆ และเชื่อมต่อกลับไปยังอาคารเดิมผ่านทางเดิน ช่องเปิด และความสัมพันธ์ทางสายตาและอารมณ์ บ้านทั้งสองจึงกลายเป็นส่วนหนึ่งของระบบการอยู่อาศัยเดียวกัน ระบบที่สามารถขยับขยายและเติบโตไปพร้อมๆ กับครอบครัว

TH+ House จึงแสดงให้เห็นว่า การเติบโตท่ามกลางข้อจำกัดหรือความแออัดของพื้นที่ ไม่ได้หมายถึงเราต้องตัดหรือลดทอนความต้องการทุกสิ่งอย่างออกไป เพื่อให้พื้นที่นั้นมีความเพียงพอต่อการใช้งาน หากแต่คือการสร้างทางเลือกบนข้อจำกัดที่มีอยู่ให้ได้มากที่สุด ทั้งการนำแสงธรรมชาติและอากาศให้เข้ามาหมุนเวียน การเปิดความสัมพันธ์ใหม่ผ่านการซ้อนชั้นของกิจกรรม ระหว่างสมาชิกในครอบครัวด้วยกันเองและกับชุมชนภายนอก บ้านจึงไม่ได้เติบโตแต่เพียงแนวตั้ง แต่ยังคงเติบโตไปพร้อมๆ กับผู้คนใน ตรอก ซอกซอย ชุมชนและเมือง










