สำรวจกลไก หัวใจ นามธรรม ในผลงานจิตรกรรมของสุเมธ ชุมสาย ณ อยุธยาใน Flat Planes, Machines, and Memory: Painting as a Parallel Practice in the Work of Sumet Jumsai
TEXT: WICHIT HORYINGSAWAD
PHOTO: KETSIREE WONGWAN EXCEPT AS NOTED
(For English, press here)
ภาพวาดผลงานศิลปะกว่า 86 ภาพของสุเมธ ชุมสาย ณ อยุธยา จัดแสดงอัดแน่นเต็มพื้นที่โถงทางเข้าที่ขนาดไม่ใหญ่นักของสมาคมนักเรียนเก่าอังกฤษ ในพระบรมราชูปถัมภ์ ภาพวาดขนาดใหญ่และสีสันสดใส ซึ่งเมื่อครั้งหนึ่ง Brian Brace Taylor เขียนบรรยายเอาไว้ในบทความ ‘The Architecture and Painting of Sumet Jumsai’ ในหนังสือ Sumet Jumsai (1996) ได้อย่างน่าสนใจว่าภาพเขียนของสุเมธ ได้รับอิทธิพลมาจากลัทธิคิวบิสม์แบบสังเคราะห์ (Synthetic Cubism) ซึ่งองค์ประกอบของภาพเกิดจากความสัมพันธ์ของสีสันที่สดใส ที่เล่นกับระนาบแบนราบ และเทคนิคการ collage เล่นกับรูปทรงที่เป็นรูปธรรมและเรขาคณิตที่เป็นนามธรรม
ซึ่งสิ่งนี้อาจจะเชื่อมโยงกลับเข้าไปได้ถึงความสนใจในความสัมพันธ์กันระหว่างภาพวาดแบบคิวบิสม์ (Cubism) กับงานสถาปัตยกรรมสมัยใหม่ของ Colin Rowe ซึ่งเป็นอาจารย์ของสุเมธขณะที่กำลังศึกษาอยู่ที่มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ในช่วงทศวรรษ 1960 ซึ่ง คอลิน โรว์ (Colin Rowe) ได้เขียนบทความที่น่าสนใจและเปิดมุมมองในการมองสถาปัตยกรรมสมัยใหม่อย่าง Transparency: Literal and Phenomenal (1963) ร่วมกับ โรเบิร์ต สลัตสกี (Robert Slutzky) ซึ่งคิวบิสม์ (Cubism) น่าจะเป็นคำสำคัญที่เชื่อมโยงความคิดทางสถาปัตยกรรมองสุเมธเข้ากับความสนใจในการถ่ายทอดอารมณ์ความรู้สึกของสุเมธในงานภาพเขียนของเขาในยุคแรกๆ ซึ่งค่อยๆ คลี่คลายและเปลี่ยนแปลงไปตามประสบการณ์และห้วงอารมณ์ความรู้สึกที่มีในแต่ละยุคสมัย
และในหนังสือ Sumet Jumsai (1996) ที่ได้กล่าวถึงไป ส่วนที่เป็นเนื้อหาเกี่ยวกับงานภาพวาดของสุเมธ ได้จัดหมวดหมู่ภาพวาดของสุเมธ ออกเป็น 4 ลักษณะใหญ่ๆ คือ สถาปัตยกรรม (Architecture) ภาพเหมือนบุคคล (Persona) เครื่องจักร (The Machine) และภาพบันทึกเรื่องราวเหตุการณ์ (Interalia) ซึ่งในนิทรรศการนี้เรายังสามารถแบ่งกลุ่มภาพที่มาจัดแสดงได้ในหัวข้อที่มีลักษณะเดียวกันนี้เช่นเดียวกัน ภาพสถาปัตยกรรมตึกหุ่นยนต์ที่เขียนด้วยการใช้ปากกามาร์คเกอร์บนกระดาษในปี 2018 ภาพเหมือนบุคคลที่มาจัดแสดงในครั้งนี้เป็นภาพเหมือนตัวเองที่คลี่ลายออกมาในลักษณะที่ค่อนข้างจะเป็นภาพนามธรรมที่แสดงออกมาเป็นความรู้สึกบางอย่าง ซึ่งสุเมธตั้งชื่อภาพเอาไว้ว่า ME
ภาพวาดด้วยปากกามาร์คเกอร์/สีชอล์ค บนกระดาษผลงานในยุคหลัง จัดแสดงไว้กับเป็นกลุ่มร่วมกับภาพชุด Maejo Series (2015)
รวมถึงภาพที่วาดด้วยปากกามาร์คเกอร์/สีชอล์คที่มีชื่อภาพ SJ นอกจากนี้ภาพเครื่องจักรคลี่คลายองค์ประกอบที่มีความกำกึ่งระหว่างรูปธรรมและนามธรรมด้วยอารมณ์สนุกสนานและเบิกบาน ยังเป็นภาพที่สุเมธวาดอย่างต่อเนื่อง เช่นภาพอย่าง Jeepney (1999), Racing Car (2015), Electric Car (2015) รวมถึงภาพเก่าในทศวรรษ 1990 อย่าง Challenger (10) และสุดท้ายภาพบันทึกเรื่องราวเหตุการณ์ที่บันทึกไว้ในขณะที่ไปพักอาศัยอยู่ที่เชียงใหม่ ซึ่งเป็นภาพในชุด Maejo Series รวมถึงงาน Francis Cripps House ภาพเขียนบรรยากาศขณะที่พำนักอยู่ที่เคมบริดจ์ในทศวรรษ 1980
ภาพวาดด้วยปากกามาร์คเกอร์/สีชอล์ค บางส่วนจากผลงานที่เคยจัดแสดงในนิทรรศการ ‘4am : Sumet Jumsai’
ด้วยการติดตั้งและจัดแสดงที่ดูอัดแน่นไปด้วยภาพในแบบ salon ในบริเวณโถงจัดแสดง ทำให้บางครั้งภาพเขียนต่างยุคสมัยของสุเมธ เรียงรายต่อกันแบบไม่เรียงกันตามลำดับเวลา แต่ถึงอย่างนั้นก็ยังมีการแบ่งกลุ่มจัดหมวดหมู่ไว้อย่างคร่าวๆ นับตั้งแต่นิทรรศการ ‘4am : Sumet Jumsai’ ที่จัดแสดงที่ Cassia Gallery ในปี 2018 ซึ่งจัดแสดงงานภาพเขียนขนาดเล็กซึ่งสุเมธ ใช้เวลาช่วงเช้าหลังจากตื่นนอนขึ้นมาเขียนทุกวันนั้น ก็ทิ้งระยะห่างจากนิทรรศการนี้ถึง 7 ปี ในนิทรรศการนี้ก็ยังมีภาพผลงานในช่วงเวลานั้นบางส่วนมาจัดแสดงร่วมด้วย
Francis Cripps House ภาพเขียนบรรยากาศขณะที่พำนักอยู่ที่เคมบริดจ์ในทศวรรษ 1980
การวาดภาพและทำงานศิลปะเป็นสิ่งหนึ่งที่สุเมธรักและอยากทำมันตั้งแต่วัยเยาว์ ในช่วงที่เป็นสถาปนิก สุเมธ มักใช้เวลาในช่วงสุดสัปดาห์ ไปกับการทำงานศิลปะ อย่างต่อเนื่องอยู่เสมอ ไม่ว่าจะเป็นในสตูดิโอที่เคมบริดจ์ ฝรั่งเศส ศรีราชา หรือกระทั่งล่าสุดที่เชียงใหม่ แต่ 3 ปีที่ผ่านมานั้นด้วยเงื่อนไขทางด้านสุขภาพร่างกาย ทำให้สุเมธไม่ได้เขียนรูปอีก นิทรรศการนี้จึงถือได้ว่าเป็นการรวบรวมผลงานของเขาเท่าที่มีอยู่และผลงานชุดที่ผ่านมาเพื่อจัดแสดงอีกครั้ง เพื่อให้เพื่อนสนิทหรือผู้ที่สนใจเข้าชมภาพวาดทั้งหมดที่เขาเองยังเก็บไว้ โดยรายได้ทั้งหมดจากการจำหน่ายภาพที่จัดแสดงในครั้งนี้เขาจะบริจาคให้มูลนิธิ เฉลิมขวัญ ชุมสาย ณ อยุธยา เพื่อทำกิจกรรมที่เป็นประโยชน์กับสังคมต่อไป
Photo courtesy of Suthinee Jumsai na Ayudhya
สุเมธ ชุมสาย ณ อยุธยา ขณะกำลังทำงานศิลปะ | Photo courtesy of Suthinee Jumsai na Ayudhya
บรรยากาศภายในสตูดิโอของสุเมธ ชุมสาย ณ อยุธยา ที่ศรีราชา | Photo courtesy of Suthinee Jumsai na Ayudhya
สำหรับผู้ที่สนใจนิทรรศการ Art Exhibition by Dr. Sumet Jumsai na Ayudhaya สามารถเข้าไปชมได้ที่สมาคมนักเรียนเก่าอังกฤษ ในพระบรมราชูปถัมภ์ ในระหว่างวันที่ 28 พฤศจิกายน ถึง 28 ธันวาคม 2025 ในเวลา 9:00 – 21:00 น.