Photo: DONG Neri&Hu Design and Research Office ออกแบบสถาปัตยกรรมเพื่อการอนุรักษ์และต่อยอดผ่าน The Yard, Dalian Cultural Center
TEXT: KARN PONKIRD
PHOTO: RUNZI ZHU EXCEPT AS NOTED
(For English, press here)
The Yard คือโปรเจกต์ที่ Neri&Hu Design and Research Office ได้ออกแบบเพื่อฟื้นฟูกลุ่มอาคารเก่าจำนวน 6 หลัง ที่มีอายุกว่า 40 ปี ตั้งอยู่บนพื้นที่ประมาณ 6 ไร่ ซึ่งผ่านการซ่อมแซมและต่อเติมมาหลายครั้งในอดีต ให้กลายเป็นศูนย์วัฒนธรรมแห่งใหม่ที่มีพื้นที่ใช้สอย 4,631 ตารางเมตร ในเมืองต้าเหลียน มณฑลเหลียวหนิง ประเทศจีน เพื่อรองรับความต้องการของชุมชนท้องถิ่นและกลุ่มนักศึกษา (พื้นที่ตั้งของโครงการอยู่ใกล้เคียงกับเขตกลุ่มมหาวิทยาลัย) โดยภายในโครงการออกแบบให้รองรับการใช้งานทั้งแกลเลอรี ร้านค้า พื้นที่สำหรับฉายภาพยนตร์ โรงละคร พื้นที่สำนักงาน และห้องสมุดสาธารณะขนาดเล็กสำหรับชุมชน
Photo: DONG
เดิมทีกลุ่มอาคารเหล่านี้เคยถูกใช้ทั้งเป็นสำนักงาน คลังสินค้า หอพักคนงาน อู่ซ่อมบำรุงรถยนต์ และหอพักสำหรับบุคลากรสถาบันวิจัยเคมี มีลานคอนกรีตแข็งอยู่ตรงกลางเป็นลานสำหรับจอดรถ โดยมีกลุ่มอาคารที่ทั้งถูกสร้างต่างช่วงเวลา อีกทั้งรูปลักษณ์-ความสูงแตกต่างกันนี้ล้อมรอบเป็นรูปตัว U จึงเป็นอีกหนึ่งความท้าทายที่ Neri&Hu ต้องเผชิญในการออกแบบโครงการนี้ คือการค้นหาภาษาทางสถาปัตยกรรม ที่จะสามารถเชื่อมโยงบริบทและกลุ่มอาคารที่แตกต่างกันนี้ให้เป็นหนึ่งเดียว และด้วยการเติบโตอันรวดเร็วของเมืองต้าเหลียน ซึ่งรัฐบาลจีนพยายามผลักดันอดีตเมืองท่าอุตสาหกรรมให้กลายเป็นศูนย์รวมสถาบันและบริษัทเทคโนโลยีไอทีแห่งใหม่ รากของชุมชนรวมถึงประวัติศาสตร์ของสถาปัตยกรรมต่างๆ ก็กำลังค่อยๆ หายไปจากการพัฒนาอสังหาริมทรัพย์และอาคารสำนักงาน
Neri&Hu จึงมองว่า แนวคิดของโครงการที่นอกจากการใช้งานเพื่อตอบสนองความต้องการของคนในชุมชนแล้ว รูปลักษณ์และภาษาที่ใช้ในงานสถาปัตยกรรมแห่งนี้ ควรทำหน้าที่เก็บรักษาประวัติศาสตร์และความทรงจำของเมือง (ที่กำลังจะถูกลืม) ไว้ด้วย เช่นการเลือกใช้วัสดุในโครงการที่เน้นให้สื่อออกมาอย่างซื่อตรงและเรียบง่าย วัสดุปิดผิวหลักของอาคารที่เลือกใช้เหล็กคอร์เทน (Corrosion Resistance steel) ที่มีจุดเด่นคือสีสนิมซึ่งเกิดจากปฏิกิริยาของเหล็กที่มีต่อสภาพอากาศ เกิดเป็นเปลือกของอาคารที่บอกเล่าเรื่องราวการผ่านพ้นของเวลาและประวัติศาสตร์ของเมืองอุตสาหกรรม การเปิด façade เดิมของอาคารหอพักคนงาน (พื้นที่ชั้นล่างถูกใช้เป็นช่องซ่อมบำรุงรถยนต์ด้วย) ออก เผยให้เห็นทั้งช่องทางสัญจร และช่องว่างที่อดีตถูกใช้เป็นประตู-หน้าต่าง รวมถึงแนวโครงสร้างของเสาและคาน ถูกเก็บรักษาไว้ และห่อหุ้มด้วยแนวผนังบังตา-โครงสร้าง façade ใหม่ซึ่งทำหน้าที่เป็นเปลือกอาคารชั้นที่สอง การมาบรรจบกันของพื้นผิวผนังปูนฉาบเรียบสีขาวสะอาดเข้ากับผนังเก่าที่กะเทาะปูนฉาบออกเผยให้เห็นอิฐสีแดงข้างใน เชื่อมโยงอดีตและปัจจุบัน สิ่งเก่าและสิ่งใหม่
Photo courtesy of Neri&Hu Design and Research Office
ส่วนลานจอดรถขนาดใหญ่ตรงกลาง ถูกเปลี่ยนเป็นคอร์ทสำหรับพักผ่อน ผู้ออกแบบต้องการให้พื้นที่นี้ในโครงการ เป็นสถานที่ที่ถูกใช้เพื่อหลบลี้จากความวุ่นวายของเมืองใหญ่ โดยได้รับแรงบันดาลใจมาจากสวนและสถาปัตยกรรมดั้งเดิมของจีนที่จะถูกออกแบบให้บ้านนั้นล้อมสวนหรือลานกลางบ้านไว้ การจัดวางทางเดินและเลือกใช้วัสดุชนิดเดียวกันอย่างอิฐสีเทา ล้อมกรอบสวนหินขนาดใหญ่ ด้วยทั้งธรรมชาติของวัสดุ และขนาดของหินที่ตั้งอยู่ ก็ช่วยให้บรรยากาศพื้นที่แห่งนี้นิ่งและสงบเงียบ
Photo: DONG
The Yard เป็นหนึ่งในตัวอย่างของการนำสถาปัตยกรรมเก่ากลับมาใช้ใหม่ในบริบทที่ปรับตัวและเปลี่ยนแปลงไป (adaptive reuse project) ซึ่งเป็นอีกทางเลือกที่ควรค่าแก่การพิจารณา ในยุคสมัยที่การเกิดขึ้นของสถาปัตยกรรมนอกจากเพื่อตอบสนองการใช้งานแล้ว ยังทำหน้าที่เก็บรักษาความทรงจำของพื้นที่ให้คงอยู่และมีชีวิตได้ต่อไป
Photo: DONG