ย้อนสำรวจ ‘กรรมเก่าเดิม’ ในนิทรรศการ The Same Old Karma ที่เปิดพื้นที่ให้ผู้ชมได้ทบทวนการกระทำจากอดีต ผ่านผลงานและการนำเสนอของอารยา ราษฎร์จำเริญสุข
TEXT: SARUNKORN ARTHAN
PHOTO: PREECHA PATTARAUMPORNCHAI, COURTESY OF THE ARTIST AND 100 TONSON FOUNDATION
(For English, press here)
บุพกรรม บ้างก็เรียกว่า ‘กรรมเก่าเดิม’ หมายความถึงการกระทำแต่ดั้งเดิมที่ได้ทำมาแล้วในครั้งก่อน (ซึ่งมักพูดถึงชาติที่แล้ว ชีวิตที่แล้ว) ซึ่งส่งผลกระทบมายังปัจจุบันขณะของเวลาที่ดำเนินผ่านไหลไปล่องเลือนหายทุกวินาที แม้เจ้าตัวจะจำได้ หรือจำไม่ได้ก็ตาม
สิ่งที่ว่าด้วยการกระทำเหล่านั้นเองก็ได้ส่งผ่านลงมาเป็นชื่อนิทรรศการ กรรมเก่าเดิม นิทรรศการที่รวบรวมความเป็นไปของชีวิตและความเป็นมาของผลงานใน (ช่วง) ชีวิตที่แล้วแบบนิทรรศการย้อนหลัง (retrospective) ของอารยา ราษฎร์จำเริญสุข อาจารย์ศิลปะและศิลปินผู้รังสรรค์ผืนผ้าใบไปจนถึงปรากฏการณ์ต่อวงการศิลปะร่วมสมัยในประเทศไทยและระดับสากล
นิทรรศการนี้ไม่ได้พาเราไปชมอดีตของอารยาด้วยทิพพจักขุหรืออภิญญาญาณใดๆ หากแต่เล่าเรื่อง ‘กรรม’ หรือการกระทำตั้งแต่อดีตนานโพ้นของอารยาผ่าน archive บนสื่อหลากรูปหลายแบบ
ไม่ว่าจะเป็น หน้าจอแบบ interactive ที่แสดงไทม์ไลน์ประวัติชีวิตของอารยาตั้งแต่เกิด-เจ็บ-โต จนถึงปัจจุบันที่จวนเข้าสู่วัยเลข 7 หน้าจอขนาดใหญ่ที่ผลงานวิดีโออาร์ตตั้งแต่ พ.ศ. 2540 จนถึงปัจจุบัน รวมถึงผลงานบางชิ้นในช่วงชีวิตของเธอที่จัดแสดงอยู่โดยรอบห้องประกอบเข้ากับดอกไม้สดและส้มสูกลูกไม้ที่จะผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนไปเมื่อเหี่ยวเฉา
สิ่งที่น่าสนใจในนิทรรศการนี้ คือ พื้นที่ฉายผลงานวิดีโอที่พื้นที่กว่าครึ่งหนึ่งของห้องจัดแสดง โดยสุดทางของห้องเป็นจอขนาดใหญ่ใช้รับภาพจากโปรเจกเตอร์ พื้นที่ว่างกลายเป็นที่นั่งรับชมในห้องเย็นเยียบและเงียบงัน เสียงที่ดังมีแต่เสียงที่เปล่งจากลำโพง สิ่งที่เห็นก็มีแต่ภาพบนจอที่จัดเรียงทั้งหมด 3 โปรแกรม ซึ่งแตกต่างไปในแต่ละช่วงของนิทรรศการ อันสะท้อนถึงระยะเวลาการสร้างผลงานและความคิดของอารยาต่อโลก ศิลปะ และเนื้อเรื่องได้อย่างเข้มข้น
เมื่อได้ลองนั่งชม ผัสสะจะถูกเปิดขึ้น ดวงตา แก้วหู และความคิด ถูกกระทบด้วยรูป เสียง และธรรมารมณ์ เกิดการรับรู้ ‘กรรม’ ที่ไม่ใช่แค่กรรมเก่าเดิมของอารยา แต่อาจรับรู้ถึงกรรมเก่าเดิมของ ‘เจ้าของกาย’ ที่รับชมอยู่ด้วย น้ำนัยน์ตาอาจไหล หูอาจได้ยินเสียงที่ก้องกังวาล ใจอาจนึกถึงใครหรืออะไรบางอย่าง เป็นสุขบ้าง เป็นทุกข์บ้าง ตามแต่กรรมเก่าเดิมของแต่ละคนที่มีและจะรับรู้ได้ตามผัสสะทั้งหลายนั้น
สุดท้ายแล้วภายในกล่องสีขาวที่มี partition สีน้ำทะเลกับ wall text สีขาวและชมพูแปร๋น อาจไม่ได้จัดแสดงเพียงผลงานเก่าๆ เดิมๆ ที่อารยา ราษฎร์จำเริญสุข เคยสร้างไว้ในโลกศิลปะร่วมสมัย เป็นไปได้หรือไม่ว่านิทรรศการนี้ก็อยากให้ผู้ชมเอง ย้อนกลับไปสำรวจกรรมเก่าเดิมของตัวเองไว้ด้วยเช่นกัน เพื่อที่จะตระหนักรู้และเท่าทันตัวตนและความคิดของตัวเอง
นิทรรศการ Araya Rasdjarmrearnsook: The Same Old Karma จัดแสดงที่ มูลนิธิ 100 ต้นสน ตั้งแต่วันที่ 16 ตุลาคม พ.ศ. 2568 – 15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569