Photo: Liu Guowei MVRDV พลิกฟื้นพื้นที่โรงงานปูนซีเมนต์เก่าในเซี่ยงไฮ้สู่สถาปัตยกรรมร่วมสมัยอย่าง GATE M West Bund Dream Center คงคุณค่าของโครงสร้างเดิมและเสริมฟังก์ชันที่เชื่อมโยงเมือง ผู้คน และสิ่งแวดล้อม
TEXT: BHUMIBHAT PROMBOOT
PHOTO CREDIT AS NOTED
(For English, press here)
การสร้างสิ่งก่อสร้างต่างๆ ขึ้นมาใหม่ เพื่อการพัฒนาเมืองและชีวิตให้ดีขึ้น อาจจะเป็นแนวคิดที่เหมาะสมกับยุคสมัยหนึ่งๆ หรือไปด้วยกันกับบริบทในบางพื้นที่ บนความคิดว่าการก่อร่างสิ่งใหม่เหล่านี้ จะนำมาซึ่งความก้าวหน้าและความเจริญในด้านต่างๆ ของเมือง แต่ในบางกรณีอย่างโครงการ GATE M Dream Center ที่ไม่ได้เพียงแต่มอง ‘สังคมและเมือง’ ที่ก้าวไปแต่ข้างหน้า แต่ยังพาความเป็น ‘ชีวิตและความยั่งยืน’ ไปด้วยกัน
Photo: Tian Fangfang
นับจากอดีตถึงปัจจุบัน มหานครเซี่ยงไฮ้นั้นถือว่าเป็นเมืองที่เติบโตขึ้นมาจากการดำเนินการด้านเศรษฐกิจซึ่งพึ่งพาการค้าการขายระหว่างประเทศเป็นหลัก ส่งผลให้การพัฒนาเมืองในด้านต่างๆ ทั้งการออกแบบวางผังเมือง การวางระบบขนส่งสาธารณะ การปฏิรูประบบสาธารณูปโภค รวมถึงรูปร่างหน้าตาของอาคารนั้นมักจะได้รับอิทธิพลส่วนใหญ่มาจากชาวต่างประเทศ โดยเฉพาะจากชาวยุโรปที่ดั้นด้นหลั่งไหลเข้ามาหาโอกาสต่างๆ ในมหานครเซี่ยงไฮ้
Photo courtesy of MVRDV
ซึ่งเซี่ยงไฮ้เองก็ได้ผ่านการเปลี่ยนแปลงในหลายครั้ง ตั้งแต่ในยุคของเติ้ง เสียวผิงที่ได้เปลี่ยนเซี่ยงไฮ้ในฐานะเมืองท่าที่ครึกครื้นและศูนย์กลางของอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ สู่การเป็นเมืองศูนย์กลางทางเศรษฐกิจและการเงินของประเทศ รวมถึงอีกหนึ่งการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญคือการที่เซี่ยงไฮ้ได้เป็นเจ้าภาพในการจัดงาน Expo 2010 ในตีม ‘Better City, Better Life’ ที่มุ่งเน้นการพัฒนาคุณภาพชีวิตของการอยู่อาศัยในเมือง เหตุการณ์นี้นำไปสู่การย้ายอาคารและโรงงานต่างๆ ที่ตั้งอยู่บริเวณที่จัดงานหลักอย่างริมแม่น้ำหวงผู่ออกไป เพื่อเปิดให้พื้นที่บริเวณดังกล่าวกลายเป็นพื้นที่สาธารณะเพื่อเป็นการยกระดับคุณภาพชีวิตของคนเมืองให้ดีขึ้นแทน ผลจากการดำเนินการดังกล่าว นำไปสู่โครงการ West Bund Cultural Projects ขึ้นเปลี่ยนแปลงรูปแบบการใช้ประโยชน์พื้นที่ริมแม่น้ำของเมืองเซี่ยงไฮ้นี้
Photo courtesy of MVRDV
Photo: Xia Zhi
การลดการปล่อยคาร์บอน และการลดใช้วัสดุก่อสร้างให้น้อยที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ จากการรื้อถอนทำลายอาคารเดิมหรือการปรับปรุงโครงสร้างเดิมขึ้นมาใหม่ เป็นความตั้งใจของ MVRDV บริษัทออกแบบผังเมืองและสถาปัตยกรรม สัญชาติเนเธอร์แลนด์ ที่รับหน้าที่วางผังหลักและออกแบบสถาปัตยกรรมให้กับพื้นที่โครงการ GATE M Dream Center ที่เป็นโครงการส่วนย่อยของโครงการ West Bund Cultural Projects โครงการพัฒนาพื้นที่ย่านอุตสาหกรรมเก่าให้กลายเป็นพื้นที่พักผ่อนหย่อนใจในฐานะจุดศูนย์กลางใหม่ของเมืองเซี่ยงไฮ้ฝั่งตะวันตกตลอดแนวแม่น้ำหวงผู่ โดยบริบทพื้นที่ในส่วนโครงการ GATE M Dream Center ประกอบไปด้วย โรงงานปูนซีเมนต์เซี่ยงไฮ้ ซึ่งแต่เดิมเคยเป็นโรงงานปูนซีเมนต์ที่ใหญ่ที่สุดในภูมิภาคเอเชีย
Photo courtesy of MVRDV
Photo: Xia Zhi
“คุณค่าของอาคารที่หลงเหลือไว้ ล้วนเป็นสิ่งที่สื่อถึงประวัติความเป็นมาในอดีต เราต้องการที่จะไม่ทำลายมัน เพราะการไปทำลายคือการลดทอนคุณค่าเดิม ขณะเดียวกันถ้ายิ่งทำมาก ก็หมายถึงปริมาณคาร์บอนที่มากขึ้น และปริมาณขยะที่มากขึ้นเช่นกัน”
Photo: Sanqian Visual Image Art
ประโยคดังกล่าวคือคำจำกัดความสั้นๆ ของโครงการ GATE M Dream Center จาก Jacob van Rijs หนึ่งผู้ร่วมก่อตั้งบริษัท MVRDV ที่ต้องการผสมผสานอดีต ปัจจุบันและอนาคตของพื้นที่ โดยส่วนที่ออกแบบเพิ่มเข้าไปใหม่นั้น จะมีหน้าที่เพียงแต่การส่งเสริมให้ตัวอาคารเดิมได้กลับมามีชีวิตชีวาขึ้นใหม่อีกครั้ง โดยเป็นการเสริมฟังก์ชั่นอาคารและกิจกรรมใหม่ๆ เข้าไป ทั้งร้านค้า คาเฟ่ ร้านอาหาร พื้นที่จัดนิทรรศการและอีเว้นท์ ลานสเกตบอร์ด พื้นที่ไต่ผาจำลองและกิจกรรมการพักผ่อนหย่อนใจในรูปแบบต่างๆ ที่กระจายอยู่รอบๆ บริเวณโครงการและบริเวณริมฝั่งแม่น้ำ ซึ่งทาง MVRDV ได้ออกแบบและวางผังโครงการ โดยให้กิจกรรมต่างๆ เหล่านี้ เสมือนเป็นแกนกิจกรรมหลักของโครงการ GATE M Dream Center ที่ในตัวโครงการยังมีบริษัท Atelier Deshaus ทำหน้าที่ออกแบบอาคารส่วน commercial ต่างๆ และบริษัท Schmidt Hammer Lassen ทำหน้าที่ออกแบบอาคารส่วนโดมและโรงหนัง ที่อยู่ในส่วนทางด้านเหนือของโครงการ
Photo: Liu Guowei
ในส่วนของงานออกแบบสถาปัตยกรรมที่ทาง MVRDV รับผิดชอบหลักๆ ในโครงการ จะมีด้วยกันอยู่สองอาคารคือ อาคารแรก M FACTORY ที่แต่เดิมเป็นโรงงานที่มีโครงสร้างพาดช่วงกว้างตามรูปแบบมาตรฐาน ซึ่งทาง MVRDV ต้องการให้องค์ประกอบใหม่ที่จะใส่เข้าไปในนั้นทำหน้าที่เชื่อมต่อฟังก์ชั่นและกิจกรรมใหม่ ที่จะเกิดขึ้นภายในอาคารให้มีความต่อเนื่องกัน นำไปสู่การออกแบบบันไดสีส้มสะดุดตาที่เปรียบเสมือนสายพานที่ทำการลำเลียงผู้คนขึ้นลงไปมา ประกอบกับการแบ่งสรรฟังก์ชั่นการใช้งานอาคารขึ้นมาใหม่เพื่อให้สอดรับกับไลฟ์สไตล์ในปัจจุบัน โดยมีชั้นล่างอาคารจะเป็นตลาดที่ชื่อว่า Bloomarket ตลาดที่ผสมผสานการทานอาหารปกติธรรมดากับประสบการณ์การทานอาหารแบบ fine dining รวมเข้าไว้ด้วยกัน และในส่วนของพื้นที่ชั้นบนจะเป็นพื้นที่เปิดโล่งขนาดใหญ่ที่ไม่มีเสาตรงกลาง เหมาะสำหรับรองรับกิจกรรมที่หลากหลาย ทั้งการจัดอีเว้นท์ คอนเสิร์ต แฟชั่นโชว์ นิทรรศการ หรือการจัดงานประชุมต่างๆ ได้
Photo: Xia Zhi
Photo: Sanqian Visual Image Art
ส่วนกลุ่มอาคารที่สองที่สำคัญในโครงการ GATE M Dream Center คืออาคารไซโลเดิม ซึ่งก็ได้ถูกปรับปรุงเปลี่ยนแปลงใหม่ให้เป็นพื้นที่สำหรับการปีนผาจำลอง โดยทาง MVRDV ยังคงใช้รูปแบบทางเดินสีส้มสีสดใสเหมือนกันกับอาคาร M FACTORY รัดรอบตัวอาคาร เพื่อเชื้อเชิญให้ผู้คนที่เข้ามาในโครงการสามารถเดินเข้าไปชมรอบๆ ของตัวอาคารไซโลได้ พร้อมมีพื้นที่ชั้น 1 ซึ่งเป็นระเบียงขนาดใหญ่เพื่อการใช้งานอเนกประสงค์ และเป็นส่วน core ลิฟต์เพื่อเชื่อมต่อไปยังดาดฟ้าของอาคารไซโล ที่ถูกจัดไว้สำหรับชมวิวมุมสูงของแม่น้ำหวงผู่หรือใช้ไว้จัดกิจกรรมอื่นๆ ได้เช่นกัน
Photo: Liu Guowei
Photo: Xia Zhi
ซึ่งพื้นที่โรงงานปูนซีเมนต์ทั้งในส่วนใช้งานเดิม และในส่วนที่ไม่เคยเปิดใช้เนื่องจากยังสร้างไม่เสร็จ ก็ได้ถูกทำให้เสร็จเรียบร้อยโดยการปรับปรุงพื้นที่อาคารให้กลายเป็นโรงแรม ร้านค้าและร้านอาหาร อีกทั้งตัวอาคารแต่ละหลัง ก็ทำหน้าที่เอื้อประโยชน์ให้แก่กันละกัน อย่างเช่น อาคาร M Factory ที่เปรียบเสมือนบิลบอร์ดขนาดยักษ์ที่คอยดึงดูดผู้คนเข้ามาในโครงการ และอาคารที่เหลือต่างๆ กับพื้นที่สาธารณะริมแม่น้ำ ก็มีหน้าที่สำหรับการรองรับกิจกรรมต่างๆ ตามแต่ความต้องการของผู้ที่เข้ามาในพื้นที่โครงการ
Photo: Xia Zhi
Photo: Tian Fangfang
Photo: Xia Zhi
ในการออกแบบที่มองเห็นระบบนิเวศแห่งความหลากหลายในสังคมเมืองจึงน่าจะเป็นสิ่งน่าจะลงทุนได้ในระยะยาวและสามารถสร้างความคุ้มค่าเชิงเมืองและผู้คนให้เกิดขึ้นได้ เมืองที่ดีขึ้นกว่าเดิม สถาปัตยกรรมหรืออาคารที่แตกต่างไปจากเดิม และคุณภาพชีวิตที่เปลี่ยนไปจากเดิม ที่ในทุกๆ มิติในด้านต่างๆ ได้ตั้งอยู่บนฐานที่การเปลี่ยนแปลงต่างๆ ถูกปรับตามคตินิยมแต่ละยุคสมัย โดยนำไปสู่การสร้างทางเลือกที่เหมาะสมและมีความรับผิดรับชอบต่อ คนกับเมือง ชีวิตกับสังคม สถาปัตยกรรมกับสิ่งแวดล้อม และความสุขมวลรวมของคนทุกคน
Photo: Xia Zhi