Kasumigaura Lake Community Place โครงการฟื้นฟูอาคารสาธารณะเก่าริมทะเลสาบให้กลับมามีชีวิตอีกครั้ง ผ่านการออกแบบใหม่โดย Takahashi Ippei ที่หลอมรวมธรรมชาติ สัตว์ และผู้คนไว้ในพื้นที่เดียว
TEXT: KARN PONKIRD
PHOTO: ©︎TAKAHASHI IPPEI OFFICE
(For English, press here)
เมื่อโครงการพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ทางน้ำ หอสังเกตการณ์ และสวนน้ำริมฝั่งทะเลสาบคาซุมิงาอุระ จังหวัดอิบาระกิ (Kasumigaura, Ibaraki) ที่เปิดให้บริการมาอย่างยาวนานตั้งแต่ปี ค.ศ.1992 อย่าง Kasumigaura Fureai Land ต้องปิดตัวลง Takahashi Ippei สถาปนิกจาก TAKAHASHI IPPEI OFFICE จึงได้เข้ามารับหน้าที่ออกแบบสวนสัตว์แห่งใหม่ที่จะเกิดจากการฟื้นฟูสถาปัตยกรรมดั้งเดิมที่มีอยู่ โดยมีโจทย์คือการสร้างพื้นที่ซึ่งตอบโจทย์การใช้งานและการคงเค้าโครงของสถาปัตยกรรมเดิมไว้เพื่อความประหยัดงบประมาณก่อสร้าง พร้อมกับการมอบประสบการณ์เยี่ยมชมสัตว์ที่ใกล้ชิดและน่าสนใจแก่นักท่องเที่ยวบนสภาพแวดล้อมที่สัตว์ชนิดต่างๆ จะสามารถปรับตัวและใช้ชีวิตอยู่ได้
Kasumigaura Lake Community Place เป็นโครงการปรับปรุงอาคารสาธารณะดั้งเดิมให้กลายเป็นสวนสัตว์ พิพิธภัณฑ์ และพื้นที่อเนกประสงค์สำหรับคอมมูนิตี้ มีพื้นที่ใช้สอยรวม 4,968 ตรม. และตั้งอยู่บนพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 13 ไร่
Takahashi Ippei ออกแบบทางเดินคอนกรีตคดเคี้ยวเพื่อล้อมรอบอาคารที่มีอยู่ดั้งเดิม ซึ่งเป็นอาคารโครงสร้างเหล็กและคอนกรีตเสริมเหล็กบางส่วน โดยฟังก์ชันการใช้งานภายในทั้งหมดถูกนำออกและเหลือไว้เพียงโครงสร้าง หลังคา และกรอบอาคารที่สำคัญ ขนาดของอาคารที่สูงและโถง double space ที่ได้มาเอื้อประโยชน์ให้กลายเป็นพื้นที่สำหรับสัตว์ขนาดใหญ่อย่างยีราฟที่ได้ใช้ร่มเงาพักผ่อน อีกทั้งยังเป็นพื้นที่ใช้จัดกิจกรรมให้อาหารยีราฟ ระเบียงชั้นสองยังเป็นพื้นที่คาเฟ่และ lounge แบบ open-air สำหรับนักท่องเที่ยวมานั่งพักผ่อน ทานอาหารโดยยังมียีราฟอยู่ในระดับสายตาได้อีกด้วย
space ต่างๆ ถูกจัดระเบียบใหม่ Takahashi เรียงลำดับ space ระหว่างมนุษย์และสัตว์ที่จะมีปฏิสัมพันธ์กันตั้งแต่มากไปจนถึงน้อยได้ 5 ระดับ คือ พื้นที่ภายนอก (เปิดโล่ง) – พื้นที่ภายนอก (มีขอบเขตล้อม) – ภายนอกที่มีหลังคาคลุม – ภายในอาคารแบบไม่มีเครื่องปรับอากาศ (semi-outdoor) และ ภายในอาคารที่ปรับอากาศ โดยเชื่อมโยงพื้นที่เหล่านี้ให้ต่อเนื่องกันด้วยทางเดินใหม่ ซึ่งนอกจากทำหน้าที่เป็นรั้วกั้นอาณาเขตของโครงการ ป้องกันสัตว์หลุดออกนอกพื้นที่ ยังทำหน้าที่พาผู้ใช้งานเคลื่อนผ่านไปยัง space ที่เอื้อให้เกิดปฏิสัมพันธ์กับเหล่าสัตว์ในระดับที่ต่างกันออกไป
‘สภาวะธรรมชาติ’ ของ Kasumigaura Lake Community Place ที่ Takahashi ออกแบบ จึงไม่เหมือนกับการจำลองสภาพแวดล้อมจากถิ่นที่อยู่ของสัตว์ต่างๆ มาไว้ในโครงการเหมือนการออกแบบสวนสัตว์ที่อื่นๆ แต่คือการมองว่าเมื่อสถาปัตยกรรมที่ ‘มนุษย์’ สร้างมานั้น แปรเปลี่ยนสภาพไปและเกิด ‘สภาพแวดล้อมใหม่’ ซึ่ง ‘สัตว์’ ได้เข้ามาใช้งานต่อจากร่องรอยที่มนุษย์ได้ทิ้งเอาไว้
ลานกิจกรรมกลางแจ้ง ที่ไม่เพียงแต่มีไว้จัดเทศกาลหรือการชุมนุมเท่านั้น มันยังเป็นสนามหญ้าสำหรับการเลี้ยงและกิจกรรมขี่ม้าแคระสำหรับเด็กๆ ด้วย หรือบันไดทางขึ้นอาคาร (เก่า) ก็ถูกปรับเปลี่ยนเป็นสนามปีนป่ายของสัตว์เท้ากีบอย่างแพะและอัลปากา ขั้นบันไดและคานคอนกรีตถูกสกัดผิวออกให้ขรุขระ เพื่อให้เท้าของสัตว์เหล่านี้สามารถยึดเกาะและสัญจรไปมาได้
แม้ Kasumigaura Lake Community Place จะเป็นโครงการที่เปิดทำการได้ไม่นาน และพื้นที่ต่างๆ ยังต้องรอให้เวลาพิสูจน์ถึงการใช้งานว่าเหมาะสมทั้งกับคนและสัตว์มากน้อยขนาดไหน แต่โครงการนี้ก็เป็นตัวอย่างของความร่วมมือระหว่างภาครัฐและเอกชน การพยายามใช้ประโยชน์จากการฟื้นฟูสถาปัตยกรรมเดิม (ที่ปิดกิจการไป) ในพื้นที่ ทั้งการจัดทำแผนฟื้นฟูและมีการประมูลสรรหาธุรกิจอย่างโปร่งใสจากทางหน่วยงานรัฐของท้องถิ่น และการรวมกลุ่มของบริษัทเอกชนในการแบ่งหน้าที่รับผิดชอบโครงการในส่วนต่างๆ ก็อาจเป็นตัวอย่างที่น่าสนใจ ในการต่อชีวิตให้สถาปัตยกรรมได้ทำหน้าที่ใหม่ๆ โดยไม่จำเป็นต้องถูกทุบทำลายเพียงอย่างเดียว
