The Bow ผลงานการออกแบบโดย Orange Architects ที่ตีความสถาปัตยกรรมที่อยู่อาศัยในบริบทเมืองหนาว ผ่านการจัดผัง การรับแสง และรายละเอียดวัสดุที่ยกระดับคุณภาพชีวิต
TEXT: XAROJ PHRAWONG
PHOTO: SEBASTIAN VAN DAMME
(For English, press here)
มีการตีความถึงการเชื่อมโยงสถาปัตยกรรมเข้ากับธรรมชาติในหลายรูปแบบตามทัศนคติของสถาปนิกแต่ละคนที่หลากหลายบนโลกแห่งการออกแบบ อีกหนึ่งวิธีที่นิยมใช้คือการดึงธรรมชาติเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งกับสถาปัตยกรรม บางแนวคิดในเมืองร้อนเลือกที่จะให้สถาปัตยกรรมกลมกลืนเข้าไปกับภูมิทัศน์จนอนุญาตให้พืชพันธ์ุเข้ามาเป็นเปลือกของสถาปัตยกรรม แต่ในขณะที่อีกซีกโลกในเขตเมืองหนาวของย่านชุมชนเมืองใหม่ Overhoeks ทางตอนเหนือของกรุงอัมสเตอร์ดัม ประเทศเนเธอร์แลนด์ เลือกนำเสนอถึงความแตกต่างที่อยู่บนเงื่อนไขของความเป็นชุมชนเมือง
สถาปนิก Orange Architects ได้รับเลือกให้มาทำหน้าที่ออกแบบสถาปัตยกรรมของโครงการ The Bow ที่ตีความเรื่องความยั่งยืนอีกแนวทาง โครงการนี้เริ่มออกแบบในปี 2017 และแล้วเสร็จเมื่อปี 2024 แนวคิดยั่งยืนที่นำเสนอต่อสังคมผ่านทั้งการออกแบบ การเลือกใช้ระบบที่ส่งเสริมการลดการใช้พลังงาน และการเลือกใช้วัสดุ
ประเด็นแรกที่คลี่คลายแนวคิดสู่การออกแบบคือการวางผังที่สถาปนิกนำเสนอในรูปแบบ Campus-like layout ซึ่งไม่ได้หมายความถึงสถานศึกษา แต่มันคือการวางผังที่ใช้ในโครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยเพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่ส่งเสริมคุณภาพชีวิตและปฏิสัมพันธ์ พร้อมด้วยพื้นที่เปิดโล่งและพื้นที่สีเขียว (Green and Open Spaces) พร้อมทางเดินที่ร่มรื่นระหว่างอาคารในสัดส่วนที่มาก ทำให้เกิด ‘โอเอซิสสีเขียว’ ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญวางผังแบบนี้ การออกแบบที่ส่งเสริมให้ผู้คนเดินเท้าหรือใช้จักรยาน โดยมีทางเดินและทางสัญจรที่ปลอดภัยและเชื่อมโยงอาคารต่างๆ เข้าด้วยกันอย่างเป็นธรรมชาติ
ประเด็นต่อมาคือการออกแบบแปลนด้วยวิธีหันได้ทุกด้าน (all-sided orientation) เนื่องจากโครงการนี้มีห้องจำนวน 108 ยูนิต ถูกจัดวางอยู่รอบ แกนการสัญจรแนวตั้ง (vertical circulation cores) ทั้งสามแกน ซึ่งการวางแปลนในรูปแบบทั่วไปจะทำให้ห้องมีลักษณะแคบยาวและรับแสงธรรมชาติได้เพียงด้านเดียว นำไปสู่พื้นที่ใช้งานที่ขาดสุขลักษณะที่ดี สถาปนิกจึงได้เลือกใช้วิธีคว้านจนเกิดคอร์ทขนาดย่อมทั้งสองด้านของอาคาร วิธีนี้สามารถสร้างเส้นรอบรูปของอาคารให้มากขึ้น เปิดโอกาสในการสร้างช่องแสงได้มากขึ้นกับหลายยูนิต พร้อมเพิ่มประสิทธิภาพการระบายอากาศ และเข้าถึงแสงอาทิตย์ได้มากขึ้น นอกจากนี้ที่ชั้นบนสุด สถาปนิกได้ออกแบบให้มีการถอยร่น ทำให้เกิดระเบียงที่กว้างเป็นพิเศษ ทำให้แสงอาทิตย์ส่องลงมายังยูนิต และถนนด้านล่างได้มากกว่าการออกแบบที่เน้นสร้างให้ได้จำนวนมากที่สุด
ประเด็นการเลือกใช้ระบบที่ส่งเสริมการลดการใช้พลังงาน ตัวอาคารนี้ทำการติดตั้ง แผงโซลาร์เซลล์บนหลังคา และใช้ระบบกักเก็บพลังงานความร้อนที่สามารถนำมาใช้ในฤดูหนาว อันเป็นการช่วยลดการพึ่งพาพลังงานจากภายนอก นอกจากนี้ ระบบระบายอากาศยังใช้การดึงความร้อนกลับมาใช้ใหม่ (heat recovery) เพื่อรักษาสภาพอากาศภายในอาคารให้ดีต่อสุขภาพและประหยัดพลังงาน การมีช่องเปิดกว้างยังช่วยลดความจำเป็นในการใช้แสงสว่างจากไฟฟ้าในเวลากลางวันด้วยเช่นกัน
การเลือกใช้วัสดุที่โดดเด่นสุดคือการออกแบบเปลือกอาคาร สถาปนิกเลือกวัสดุที่ง่ายต่อการรับรู้คืออิฐ ที่ดูพบได้ง่ายกับทุกสถาปัตยกรรมในหลายมุมโลก แต่การออกแบบสามารถทำให้มันแตกต่างได้ด้วยแนวคิดการใช้งานช่างฝีมือ การวางลวดลายลายไม่ได้ถูกวางให้สม่ำเสมอ มันถูกทำให้โดดเด่นด้วยพื้นผิวแบบนูนต่ำ แบบเทคนิคที่นิยมทำกับประติมากรรมนูนต่ำบนผิวอาคาร สิ่งที่น่าสนใจคือการใช้ โทนสีอิฐสี่เฉด ซึ่งมีการเปลี่ยนสีอย่างต่อเนื่องจากล่างขึ้นบน โดยออกแบบให้อิฐสีเทาน้ำตาลอยู่ที่ชั้นล่าง อิฐสีคาปูชิโนอยู่ที่ชั้นกลาง อิฐสีขาวเงาที่ชั้นบนสุด การเปลี่ยนสีของอิฐนี้ไม่เพียงแต่ให้ความลึกต่อการรับรู้ทางสายตาซึ่งสร้างเงาที่มีความสัมพันธ์กับการโคจรของพระอาทิตย์ในแต่ละช่วงวันอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
นอกจากนี้ การเรียงอิฐบนผนังแบบนี้ยังช่วยในการทอนสเกล การรับรู้ความสูงของอาคารอีกด้วยจากการที่ผนังอิฐถูกเน้นให้เส้นนอนมีความโดดเด่นจนแลดูฐานอาคารถูกลดความสูงลง เพราะการรับรู้ทางตาจะถูกบิดเบือนให้มองสีเข้มของผนังในชั้นที่ 1-4 ว่าอยู่ใกล้ แลดูหนัก ในขณะที่ผนังชั้นที่ 5-8 จะค่อยถูกแซมด้วยผนังอิฐสีขาว ทำให้ลวงตาว่าเบาขึ้น จนเกิดลูกเล่นทางการออกแบบ ส่งผลให้อาคารแลดูมีขนาดสูงขึ้นกว่าความเป็นจริง
ในการออกแบบสถาปัตยกรรมที่แลดูว่ามีความเรียบง่าย แต่เมื่อมองไปยังรายละเอียด การออกแบบคือการแก้ปัญหาเพื่อยกระดับให้คุณภาพชีวิตผู้คนดีขึ้นตั้งแต่การวางผังถึงรายละเอียด ผลลัพธ์คือการเน้นย้ำว่าการออกแบบเพิ่มมูลค่าให้กับชุมชนเมืองอย่างไร