ชวนหารือไปกับ 4 สปีคเกอร์จากสาขาศิลปะการแสดง เมื่อในความสัมพันธ์ของศิลปะ ชุมชน และความเป็นผู้นำ มี AI มาเกี่ยวข้อง ใน Hong Kong International Cultural Summit
TEXT: NATHATAI TANGCHADAKORN
PHOTO: NATHATAI TANGCHADAKORN EXCEPT AS NOTED
(For English, press here)
HKICS หรือ Hong Kong International Cultural Summit เดินทางมาถึงปีที่ 2 โดยมี West Kowloon Cultural District (WestK) เป็นเจ้าภาพ เนื้อหาของงานยังคงครอบคลุมบทสนทนาจากคนในแวดวงศิลปะและวัฒนธรรมอย่างกว้างขวาง ซึ่งแน่นอนว่าด้วยขนาดของงานระดับนานาชาติ แต่ละ session จึงเป็นการพูดคุยกันของผู้เชี่ยวชาญจากทั่วโลก โดยมีประเด็นเรื่องชุมชน การพัฒนาพื้นที่ และปฏิสัมพันธ์กับเมืองเป็นหลัก อาทิ ‘Knowing Our Audiences: Shaping Community-Centered Museums’ หรือ ‘Multi-disciplinary Arts Districts in the 21st Century – Challenges and Opportunities’
ท่ามกลางรายชื่องานสัมมนาอันแน่นขนัดระหว่างวันที่ 22 – 23 มีนาคม 2026 ซึ่งกระจายอยู่ทั่วเขต WestK ในฮ่องกง art4d ลองหยิบหัวข้อ ‘Performing Arts Panel Discussion: Arts, Community and Leadership – Reframing the Relationship’ มาเล่าสู่กันฟัง ด้วยเห็นว่า performing arts เป็นคำที่เรายังไม่ติดหูในไทยนักเมื่อพูดถึงศิลปะร่วมสมัย
Sir Alistair Spalding CBE, Artistic Director, Sadler’s Wells
Rachid Ouramdane, Director, Chaillot
สปีคเกอร์ที่มาแลกเปลี่ยนในหัวข้อนี้มี 4 คน จาก 4 ประเทศ ตั้งแต่ Sir Alistair Spalding CBE ตำแหน่ง Artistic Director และ Co-Chief Executive ของ Sadler’s Wells โรงละครในลอนดอนที่ก่อตั้งมากว่า 3 ศตวรรษ, Rachid Ouramdane ตำแหน่ง Director ของ Chaillot ซึ่งเป็น 1 ใน 5 โรงละครแห่งชาติของฝรั่งเศส, Toufic Maatouk ตำแหน่ง Artistic Programming Advisor ของ Abu Dhabi Music & Arts Foundation (ADMAF) มูลนิธิที่มีบทบาทสำคัญในวงการศิลปะของสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ สุดท้ายคือ ศศพินทุ์ ศิริวาณิชย์ ตำแหน่ง Artistic Director ของ Bangkok International Performing Arts Meeting (BIPAM) องค์กรที่จัดงานประชุมด้านศิลปะการแสดงร่วมสมัยในไทย
หลังจากช่วงการบรรยายเดี่ยวซึ่งสปีคเกอร์ต่างบรรยายถึงศิลปะการแสดงในภูมิหลังที่แตกต่างกันของแต่ละภูมิภาค ผู้เขียนก็ตระหนักอีกครั้งหลังการกระตุ้นเตือนถึงความสำคัญของการสนับสนุนจากภาครัฐโดยศศพินทุ์ว่า แม้ความจริง performing arts ก็คือ ‘ศิลปะการแสดง’ ที่มีตัวตนเข้มข้นอยู่กับคนไทยมานาน ทั้งการแสดงโขน หนังตะลุง หรือกระทั่งวิชานาฏศิลป์ที่เรียนกันทั่วไป แต่ระหว่างเตรียมพร้อมก่อนการเข้าฟังการสัมมนา ผู้เขียนกลับนึกไม่ออกว่าไทยมี ‘performing arts center’ หรือไม่ ทั้งที่รู้ดีว่าไทยมี ‘โรงละครแห่งชาติ’ อยู่ที่สนามหลวง ด้วยคำที่พลิกเพียงเล็กน้อย ซ้ำยังเป็นภาษาที่ 1 และ 2 ของเรา
Sasapin Siriwanij, Artistic Director, Bangkok International Performing Arts Meeting (BIPAM)
ผู้เขียนค่อยรู้สึกตัวว่า อย่างน้อยตัวเราเอง ก็ได้เผลอแบ่งแยกและหลงลืมศิลปะการแสดงสมัยใหม่ไปโดยสิ้นเชิง จนไม่เคยคิดถึงพื้นที่สำหรับมันอย่างเป็นรูปธรรมมาก่อน (และก็เป็นความจริงที่ว่า สถานที่จัดคอนเสิร์ตและสถานที่สำหรับแสดงละครเวทีขนาดเล็ก-กลางนั้นไม่ทั่วถึงในประเทศไทย) ทำให้ศิลปะการแสดงไม่อาจกระจายไปในวงกว้างมากนัก เพราะขาดทั้งพื้นที่จริงๆ และพื้นที่ในการรับรู้ของผู้คนทั่วไปที่ไม่อาจนึกภาพศิลปะประเภทนี้ออกในทันที ดังนั้น BIPAM ที่ประสบความสำเร็จในการเชื่อมต่อชุมชนนักแสดงในภูมิภาคเดียวกันแล้ว จะหาแนวทางการสื่อสารกับผู้ชมอย่างไรต่อก็เป็นเรื่องของอนาคต
อีกส่วนที่น่าสนใจคือช่วง Panel Discussion ที่เปิดโอกาสให้ผู้ฟังบนที่นั่งตั้งคำถามถึงสปีคเกอร์เช่นเดียวกับงานสัมมนาอื่นๆ โดยมีวิทยากรอย่าง Paul Tam, Executive Director ของภาคส่วน Performing Arts จาก WestK ช่วยเชื่อมโยงความรู้และประสบการณ์ของทุกคนไว้บนโต๊ะเดียวกัน
AI จะส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์ระหว่าง performing arts และศิลปะ ชุมชน และความเป็นผู้นำไหม? ความเห็นต่อคำถามนี้เป็นไปในทิศทางเดียวกัน นอกจากตำแหน่งในองค์กรที่ทำให้สามารถเห็นภาพรวมของอุตสาหกรรมแล้ว ตัวพวกเขาเองก็เป็นศิลปินที่เข้าใจประเด็นนี้ได้ดี Rachid เชื่อว่าในเมื่อกล้องไม่อาจแทนที่นักวาด และคนเรายังอยากเดินทางไปดูคอนเสิร์ตแม้จะมีเวอร์ชันวิดีโอให้นั่งดูที่บ้านสบายๆ ความสัมพันธ์ระหว่างผู้แสดง ศิลปะ และผู้ชมจะไม่หายไปโดยง่าย ด้านความเป็นผู้นำนั้น AI สามารถช่วยเรารวบรวมข้อมูลได้จริง แต่สุดท้ายสิ่งที่เราใช้ตัดสินใจก็ยังต้องเป็นวิจารณญาณที่เกิดจากประสบการณ์ทางศิลปะของมนุษย์อยู่ดี
ทั้ง Alistair และศศพินทุ์ต่างตั้งข้อสังเกตในการใช้งาน เพราะ AI ให้เราเพียงผลสำเร็จ บ่อยครั้งเมื่อเกิด ‘ความผิดพลาด’ ที่ปลายทาง ผู้ใช้กลับไม่รู้ว่าเกิดขึ้นระหว่างกระบวนการไหนหรือเพราะอะไร ในขณะที่อีกด้านการที่โมเดลของ AI แต่ละตัวถูกเทรนด้วยภาษาอังกฤษเป็นหลัก ‘ความผิดพลาด’ ที่อาจเกิดขึ้นเพราะความแตกต่างของภาษาก็ได้เปิดโอกาสให้ศิลปินเล่นสนุกและสร้างสรรค์จากช่องโหว่ ดังนั้นหากจะให้ผู้เขียนลองสรุป ผู้ใช้งาน AI ควรให้ความสนใจกับ AI ในระดับที่เหมาะสม หมั่นตั้งข้อสงสัย มีความรอบคอบ และอย่าลืมหาพื้นที่ให้ประสบการณ์และความรู้ของตนเองเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของผลงานอย่างแท้จริง
นอกจากนี้ยังมีคำถามเกี่ยวกับการบริหารองค์กรด้านศิลปะในสภาวะที่ต้นทุนสูงขึ้น ทั้งยังมีความท้าทายจากประเด็นเรื่องสิ่งแวดล้อมและโลจิสติกส์ และภาพขององค์กรที่สปีคเกอร์แต่ละคนกำกับดูแลอยู่ในอนาคตอีก 10 หรือ 20 ปีข้างหน้าด้วย สำหรับผู้ที่อยากฟังคำตอบ ปีหน้าอย่าลืมเตรียมตัวไปจอย HKICS 2027 ซึ่งแทบจะการันตีความน่าสนใจของเนื้อหาทุก session ในงาน
WestK Performing Arts Centre | Image courtesy of WestK
แอบกระซิบว่าภายในต้นปีหน้า WestK กำลังจะเปิดตัว Performing Arts Centre แห่งใหม่โดยฝีมือการออกแบบของ UNStudio และ AD+RG ในฐานะส่วนหนึ่งของเขตสร้างสรรค์ โดยสามารถเดินเท้าต่อจาก Hongkong Palace Museum, Freespace และ M+ ได้ และจะประกอบด้วย 3+1 โรงละคร ได้แก่ Grand Theatre ขนาด 1,450 ที่นั่ง, Medium Theatre ขนาด 600 ที่นั่ง, Studio Theatre ขนาด 270 ที่นั่ง และ The hall ขนาด 148 ที่นั่ง พร้อม Dancehouse และ facility ต่างๆ ครบครัน
Grand Theatre | Image courtesy of WestK
