Davood Boroojeni Office ตีความคุณสมบัติของพอลิเมอร์สู่สถาปัตยกรรมร่วมสมัย ผ่านรูปทรงเรขาคณิต วัสดุ และพื้นที่ที่ตอบสนองต่อคุณภาพชีวิตของผู้ใช้งาน ที่อาคารหลังใหม่ของโรงงาน Shamin Polymer Factory
TEXT: NATHANICH CHAIDEE
PHOTO: DEED STUDIO
(For English, press here)
หลังจากงานออกแบบอาคารฝ่ายผลิตให้กับโรงงาน Shamin Polymer Factory ในนิคมอุตสาหกรรม Omid Alborz Industrial Town ในย่าน Eshtehard เมืองกึ่งอุตสาหกรรมชานเมืองเตหะราน ประเทศอิหร่าน เสร็จสิ้นผ่านไปเป็นเวลาสามปี ทีมออกแบบของ Davood Boroojeni Office ได้กลับเข้าไปเยี่ยมเยือนยังสถานที่แห่งนี้อีกครั้ง และพบว่าบทบาทของสถาปัตยกรรมไม่ได้หยุดแค่เพียงงานออกแบบที่สร้างเสร็จแล้ว แต่กลับเติบโตและเปลี่ยนแปลงไปตามการใช้งานจริงของคนงาน นั่นทำให้เห็นว่าผู้ใช้งานก็เป็นอีกพลวัตที่สำคัญซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้อาคารได้มีชีวิตร่วมกันกับผู้คน
ในการออกแบบอาคารหลังใหม่ซึ่งเป็นแผนก Process สถาปนิกได้เรียนรู้พฤติกรรมการใช้งานพื้นที่ในรูปแบบใหม่ๆ ที่ไม่ได้คาดการณ์ไว้ล่วงหน้า อย่างจุดพบปะแบบไม่เป็นทางการ เส้นทางสัญจรที่ปรับเปลี่ยนไปตามความสะดวก หรือพื้นที่ตกสำรวจที่ไม่เคยถูกมองเห็น สถาปนิกมองว่า ช่องว่างระหว่างความตั้งใจออกแบบกับความเป็นจริงในการใช้งานที่เกิดจากการสังเกตและติดตามผลเป็นแหล่งข้อมูลอย่างดีสำหรับงานออกแบบสถาปัตยกรรมที่เข้าใจผู้ใช้งาน นำมาสู่ผลงานออกแบบผ่านการมีส่วนร่วมของคนงานอย่างแท้จริง
คุณสมบัติของ ‘พอลิเมอร์ชนิดพิเศษ’ อันเป็นผลิตภัณฑ์ของโรงงาน เป็นจุดเริ่มต้นในการตีความถึง ‘ความเคลื่อนไหว’ ที่ต้องการบอกเล่าถึงชีวิตชีวาภายใต้ความเปลี่ยนแปลงของสถาปัตยกรรมแห่งนี้ เริ่มต้นตั้งแต่รูปทรงภายนอกที่เปลี่ยนจากผังโรงงานทรงเหลี่ยมแบบเดิมสู่การสร้างรูปทรงสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูนแบบไม่สมมาตร ซึ่งการบิดทแยงมุมสร้างให้เกินพื้นที่หลืบมุมเฉียงที่มุมอาคารทิศตะวันออกและตะวันตก นำไปสู่การจัดวางพื้นที่พักผ่อนและพื้นที่สูบบุหรี่เป็นห้องกระจกโปร่งใสที่เชื่อมต่อสายตากับพื้นที่การผลิตหลัก พร้อมกับเสริมพื้นที่สีเขียวสำหรับพักผ่อน เพื่อสอดแทรกเรื่องราวและวิถีชีวิตของคนงานลงไปในอาคาร นอกจากหน้าที่ในเชิงรูปแบบการใช้งานแล้ว มุมเฉียงทั้งสองยังช่วยสร้างพื้นที่กันชนเพื่อการระบายอากาศ ช่วยลดความร้อนจากสภาพแวดล้อมของทะเลทรายอีกด้วย
นิยามของความเคลื่อนไหวยังปรากฏอยู่ในวัสดุกรุภายนอกอาคารที่ส่วนใหญ่เป็นแผ่นเหล็กดิบที่เราอาจไม่คุ้นตามากนัก แต่กลับสร้างความแปลกใหม่และปลุกชีวิตให้กับอาคารได้เป็นอย่างดี เพราะเหล็กนั้นเป็นวัสดุที่จะค่อยๆ เปลี่ยนสีและทำปฏิกิริยากับสภาพอากาศอย่างเป็นธรรมชาติกลมกลืนไปกับผืนดินที่รายรอบ ในมุมตะวันออกเฉียงใต้ของอาคารมีบันไดลอยที่ราวกับทะลุออกมาจากอาคาร เพื่อต้องการสื่อสารประเด็นของความเคลื่อนไหวและชีวิตชีวาอย่างหนักแน่นมากขึ้น และผืนผนังด้านหนึ่งเลือกใช้อิฐบล็อกคอนกรีตที่ผลิตจากโรงงานข้างเคียง โดยใช้วิธีการก่อแบบสุ่มคละสีสันเพื่อสื่อถึงร่องรอยของการมีอยู่ของทีมก่อสร้างและคนงานในอาคารแห่งนี้
พื้นที่พิเศษอีกจุดที่สถาปนิกสร้างสรรค์ขึ้นโดยมีคนงานเป็นศูนย์กลางคือ พื้นที่กรงไก่แบบเปิด ที่เกิดจากการสังเกตวิถีชีวิตของคนงานในช่วงระหว่างการก่อสร้าง กรงไก่จัดวางไว้บริเวณขนาบไว้สองข้างฝั่งโรงงานที่มีเสียงดัง โดยออกแบบให้อยู่บนผนังบล็อกสูง 1 เมตร เพื่อสร้างภาพลวงตาราวกับฝูงไก่กำลังยืนอยู่บนท้องฟ้า
เพราะโรงงานคือจุดเริ่มต้นของกระบวนการผลิต ประเด็นด้านความยั่งยืนจึงเป็นสิ่งสำคัญที่สถาปนิกจำเป็นต้องคำนึงถึงในยุคนี้ อย่างการจัดการสภาวะอยู่สบายผ่านการออกแบบมุมพื้นที่กันชนและการออกแบบให้มีช่องอากาศสำหรับระบายความร้อน การสร้างระบบรองรับน้ำฝนลงสู่ถังเก็บน้ำเพื่อนำกลับมาใช้รดน้ำพื้นที่สีเขียว การนำดินขุดจากการทำฐานรากกว่า 1,000 ลูกบาศก์เมตร กลับมาปรับใช้ประโยชน์ภายในพื้นที่โครงการ รวมทั้งการใช้วัสดุรีไซเคิล และเลือกใช้วัสดุที่มีอายุการใช้งานยาวนาน เพื่อส่งเสริมเศรษฐกิจหมุนเวียน ไปจนถึงการสร้างชุมชนที่ดีจากวิถีชีวิตของคนงาน ทั้งพื้นที่เลี้ยงไก่และพื้นที่พักผ่อน
ในยุคปัจจุบัน ผู้คนเริ่มตระหนักถึง ‘คุณค่าที่ซ่อนอยู่’ ของงานออกแบบที่เป็นเครื่องมือในการยกระดับคุณภาพชีวิต โดยเฉพาะอย่างยิ่งในพื้นที่อย่าง ‘โรงงาน’ ซึ่งเคยถูกมองข้ามเรื่องงานออกแบบมากที่สุด กลับกำลังกลายเป็นพื้นที่ที่สถาปัตยกรรมได้แสดงพลังอย่างชัดเจนที่สุด แม้ยังมีกรอบความคิดที่ยึดเรื่องต้นทุนจนมองว่าการออกแบบเป็นเรื่องฟุ่มเฟือย แต่ก็เริ่มเกิดความเข้าใจมากขึ้นเรื่อยๆ ว่า งานออกแบบที่ผ่านการวิเคราะห์อย่างดีช่วยสร้างสรรค์ความสวยงาม พร้อมกันกับคุณภาพชีวิต ความปลอดภัย และความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นของผู้คนอย่างยั่งยืน