‘อุโมงค์ภูมิอากาศจุลภาค’ ในย่านเยาวราชที่สองสถาปนิก เจอร์รี่ หง (Jenchieh Hung) และ กุลธิดา ทรงกิตติภักดี แห่ง HAS design and research นิยามให้กับร้านหอยทอดมิชลินริมถนน
TEXT: JENCHIEH HUNG & KULTHIDA SONGKITTIPAKDEE
PHOTO: HAS DESIGN AND RESEARCH
(For English, press here)
อาคารพาณิชย์อย่างตึกแถวในประเทศไทยคือรูปแบบสถาปัตยกรรมที่ได้รับความนิยมทั้งในการอยู่อาศัยและกิจการร้านค้า ร้านค้าต่างๆ ในตึกแถวหลายแห่งได้เพิ่มพื้นที่หน้าร้านด้วยการใช้ผ้าใบกันสาดยื่นเป็นหลังคาชั่วคราว ขณะที่ร้านอาหารในตึกแถวแห่งหนึ่งได้เพิ่มขยายพื้นที่แบบสุดโต่งมายังรถที่จอดบังอยู่หน้าร้าน โดยการคลุมด้วยผ้าใบ PVC กลายเป็นหลังคาชั่วคราวที่สร้างพื้นที่ที่ให้ทั้งร่มเงา การระบายอากาศ และบรรยากาศกึ่งในกึ่งนอกที่เต็มไปด้วยชีวิตชีวาสำหรับการนั่งรับประทานอาหารบนฟุตบาท สะท้อนถึงความยืดหยุ่นและความคิดสร้างสรรค์ของวัฒนธรรมอาหารริมทางของไทย รวมถึงการรับมือกับอากาศร้อนได้อย่างกลมกลืน
นายหมงหอยทอด ร้านหอยทอดที่ติดอันดับมิชลินไกด์ใจกลางเยาวราชหรือไชนาทาวน์กรุงเทพฯ เป็นกรณีศึกษาที่น่าสนใจเกี่ยวกับการใช้พื้นที่เมืองและนวัตกรรมทางองค์ประกอบสถาปัตยกรรมที่เกิดขึ้นอย่างธรรมชาติ แม้ว่าร้านนี้จะมีชื่อเสียงด้านรสชาติอาหารอันโอชะ การขยายกันสาดของตึกแถวออกไปยังทางเดินสาธารณะก็เติมรสชาติแห่งความโอชาให้กับพื้นที่ได้ไม่แพ้กัน ร่วมกับการใช้ประโยชน์จากรถยนต์ส่วนตัวที่จอดอยู่หน้าร้านเพื่อครอบครองพื้นที่ริมถนนด้านหน้าและเชื่อมพื้นที่ทั้งสองเข้าด้วยกันได้ทำให้เห็นถึงนวัตกรรมเมืองแบบไม่เป็นทางการและการเปลี่ยนแปลงเชิงพื้นที่ที่น่าสนใจ การผสานกันของกันสาดตึกแถวกับรถยนต์ที่คลุมด้วยผ้าใบ PVC นี้ไม่เพียงแต่ช่วยใช้พื้นที่ที่มีอยู่อย่างจำกัดได้คุ้มค่า แต่ยังแสดงให้เห็นถึงศักยภาพของโครงสร้างที่เคลื่อนย้ายได้ ขนาดเล็ก และดัดแปลงเฉพาะหน้าในการส่งเสริมความยั่งยืน สร้างภูมิอากาศจุลภาคหน้าร้านที่มีร่มเงาและการระบายอากาศ และกระตุ้นทั้งการมีปฏิสัมพันธ์ของชุมชนและความสนใจจากผู้มาเยือนอีกด้วย
สำหรับสถาปนิก เจอร์รี่ หง และกุลธิดา ทรงกิตติภักดี สองผู้ก่อตั้ง HAS design and research นั้นเห็นว่าการกระทำเล็กๆ ในชีวิตประจำวันของคนเมืองเฉกเช่นแนวทางของร้านอาหารแห่งนี้สามารถต่อยอดไปสู่การแทรกแซงพื้นที่ที่มีความหมายได้อย่างไม่คาดคิด ด้วยการขยายกันสาดจากหน้าร้านสู่ทางเดินเท้า และเปลี่ยนพื้นที่บางส่วนของถนนให้กลายเป็นพื้นที่รับประทานอาหารชั่วคราว ร้านอาหารแห่งนี้ได้ทวงคืนพื้นที่สาธารณะด้วยวิธีที่สะท้อนให้เห็นถึงแก่นแท้ของวัฒนธรรมอาหารริมทางของไทย การขยายพื้นที่เช่นนี้ ทำให้เส้นแบ่งระหว่างพื้นที่ส่วนตัวและพื้นที่สาธารณะพร่าเลือนไป เปิดประสบการณ์ใหม่ของการนั่งกินอาหารกึ่งกลางแจ้งที่ผู้มาเยือนได้ชมการปรุงอาหารอย่างใกล้ชิดจากครัวริมทาง ไปพร้อมกับมีส่วนร่วมกับชีวิตเมืองรอบข้างกลายเป็นทั้งประสบการณ์ทางวัฒนธรรมและความทรงจำทางรสชาติที่ยากจะลืม
ผลลัพธ์สำคัญของการแปรเปลี่ยนพื้นที่ในลักษณะนี้ คือการเกิดขึ้นขององค์ประกอบสถาปัตยกรรมที่เรียกว่า ‘อุโมงค์ภูมิอากาศจุลภาค’ กันสาดที่ขยายออกมาช่วยบังแดดอันร้อนจัดของเมืองร้อนอย่างกรุงเทพฯ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ขณะที่ด้านข้างยังเปิดโล่งให้ลมไหลผ่านได้สะดวกทำให้พื้นที่นั่งรับประทานอาหารเย็นสบาย โครงสร้างเหล่านี้แม้ไม่ถาวรแต่กลับสอดคล้องกับหลักคิดของการออกแบบเมืองอย่างยั่งยืน ให้ทั้งความยืดหยุ่น เคลื่อนย้ายได้ ปรับเปลี่ยนได้ และไม่สร้างผลกระทบระยะยาวต่อสิ่งแวดล้อมเมื่อเก็บร้าน ทั้งหมดนี้คือภาพสะท้อนของปรัชญาทางนิเวศในสถาปัตยกรรมเมืองร้อนของไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ซึ่งให้ความสำคัญกับร่มเงา การไหลเวียนของอากาศ และพื้นที่กึ่งในกึ่งนอกที่ต่อเนื่องกันอย่างชาญฉลาด
การขยายพื้นที่ร้านนายหมงหอยทอด บนถนนเยาวราชชวนให้เรามองเห็นพลังแห่งการเปลี่ยนแปลงเล็กๆ ในตึกแถวไทยที่คุ้นเคย การใช้พื้นที่ถนนอย่างไม่เป็นทางการ ผ่านการจอดรถคลุมผ้าใบ PVC พร้อมขยายกันสาดชั่วคราว โต๊ะอาหาร และเก้าอี้พลาสติกสีแดงน้ำเงิน สร้างพื้นที่กึ่งสาธารณะที่อบอุ่น เปิดกว้าง และเต็มไปด้วยชีวิตชีวาทางสังคม งานค้นคว้าชิ้นนี้ไม่เพียงแต่สะท้อนถึงความยืดหยุ่นและนวัตกรรมในวิถีชีวิตการรับประทานอาหารริมถนนของกรุงเทพฯ แต่ยังเป็นทางเลือกใหม่ของการใช้ชีวิตในเมืองอย่างยั่งยืนที่ให้คุณค่ากับความสัมพันธ์ของชุมชนและความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในทุกวัน
เนื้อหาในบทความนี้เป็นส่วนหนึ่งจากหนังสือ Chameleon Architecture: Shifting / Adapting / Evolving เขียนโดย Jenchieh Hung & Kulthida Songkittipakdee จาก HAS design and research สามารถสั่งซื้อได้ที่: https://art4d.com/product/chameleon-architecture
facebook.com/hasdesignandresearch
instagram.com/has.design.and.research