สำรวจสถาปัตยกรรมยุคโมเดิร์นในกรุงเทพฯ ผ่านภาพถ่ายและเรื่องเล่าในหนังสือ Bangkok Modern โดย Walter Koditek
TEXT: CHIWIN LAOKETKIT
PHOTO: KETSIREE WONGWAN
(For English, press here)
Bangkok Modern: Architecture of the 1950s-1970s
Walter Koditek
River Books, 2025
9.65 inch x 9.65 inch
520 Pages
ISBN 978-616-45-1101-9
ไม่ทันได้เปิดหน้าแรก สิ่งที่อยู่บนปกก็บ่งบอกความเป็นโมเดิร์น ด้วย façade ของโรงแรมฮอลิเดย์ อินน์ กรุงเทพฯ สีลม
หนังสือ ‘Bangkok Modern: Architecture of the 1950s-1970s’ เป็นหนังสือบันทึกมุมมองต่อสถาปัตยกรรมยุคโมเดิร์นในกรุงเทพฯ ผ่านสายตาของ Walter Koditek นักผังเมืองชาวเยอรมันที่เดินเท้าจับกล้องถ่ายภาพสถาปัตยกรรม เคยมีผลงานตีพิมพ์เป็นหนังสือสถาปัตยกรรมในเมืองอย่างฮ่องกง พนมเปญ ฯลฯ มาแล้ว แถมยังตั้งใจพล็อตจุดพิกัดลงบนแผนที่ให้เราได้เดินทางไปพบกับอาคารสถานที่ในเมืองนั้นๆ โดยหนังสือเล่มนี้เขาได้ขยับมาถ่ายภาพ façade ของสถาปัตยกรรมยุคโมเดิร์นในกรุงเทพฯ ประเทศไทย ในยุคสมัยที่เป็นศูนย์กลางของการพัฒนาทั้งก่อนหน้าและสืบเนื่องจากนโยบายต้านคอมมิวนิสต์ของสหรัฐอเมริกาที่หันไปทางไหน ก็มีน้ำไหล ไฟสว่าง ถนนหนทางก็สะดวก พร้อมกับการเติบโตในภาคอุตสาหกรรม
Koditek บอกไว้ในคำนำว่า ในราวปี 1987 เมื่อเขายังอายุประมาณ 22 ปี ได้มีโอกาสเข้าไปดูหนังที่โรงภาพยนตร์ stand alone อย่างสกาลา สยามสแควร์ แล้วเกิดความตื่นเต้นในความโดดเด่นของ façade ไปจนถึงโครงสร้างของเสาและโดมที่ได้รับการปรุงใหม่ด้วยการลดทอนเสริมเติมแต่งให้เข้ากับความเป็นไทยในการออกแบบโดยสถาปนิกจนมีความโอ่อ่า หรูหรา คงทนแข็งแรงที่ได้รับแรงบันดาลใจจากสถาปัตยกรรมยุคโมเดิร์นแบบ Art Deco ของสกาลา
ก่อนจะเก็บเอาความประทับใจนั้นไว้ และ Koditek ก็ได้ย้อนคืนกลับมาประเทศไทยอีกครั้ง เพื่อถ่ายภาพสถาปัตยกรรมพร้อมเดินเล่นในเมือง ในการทำความเข้าใจความรู้สึกและสิ่งซึ่งเฉพาะเจาะจงในสถานที่ต่างๆ ของเมืองกรุงเทพฯ ที่หากเราอาศัยอยู่บางครั้งอาจจะดูไม่โรแมนติก บางครั้งก็ดูให้ความรู้สึกฉงนใจ ที่ไม่เหมือนกันสักวัน แต่ Koditek เห็นว่าบนถนนและซอกมุมต่างๆ กลับเต็มไปด้วยอาคารยุคโมเดิร์นหลังสงครามเมื่อดูเผินๆ อาจจะรู้สึกถึงความคล้ายๆ กัน แต่ทว่าอาคารเหล่านั้นกลับมีเรื่องราวทางสถาปัตยกรรมที่ล้ำสมัย และมีความแปลกตาของ façade เต็มไปด้วยความหลากหลาย อันจะมีส่วนสำคัญในการสังเกตพัฒนาการของเมือง เขาจึงตามเก็บและถ่ายภาพกว่า 2 ครั้งใหญ่ๆ ทั้งในราวปี 2017 – 2019 และในปี 2022 – 2024
ในภาพรวมของหนังสือได้มีการปูพื้นบริบททางประวัติศาสตร์ในช่วงการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองของประเทศไทยมาสู่ระบอบประชาธิปไตยในช่วง 2475 และผลกระทบของสถานการณ์โลกจะเข้าสู่การเปลี่ยนขั้วอำนาจทางการเมืองซึ่งยุโรปได้รับความบอบช้ำจากสงครามโลกครั้งที่ 2 มาสู่สหรัฐอเมริกา อันจะนำเข้าความทันสมัยและนโยบายสงครามเย็นมาสู่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทำให้การพัฒนาเศรษฐกิจและโครงสร้างพื้นฐานกระจายไปทั่วทุกภูมิภาค
ตามมาเนื้อหาหลักที่เป็นไฮไลต์ ด้วยการแบ่งหมวดของภาพถ่ายสถาปัตยกรรมที่ก่อสร้างในราวทศวรรษ 1950 – 1970 ของกรุงเทพฯ ตามประเภทของอาคาร (โดยใช้สีสันที่แตกต่างกันออกไปในแต่ละหมวด) ร้อยเนื้อด้วยภาพถ่ายอาคารในอดีต แบบแปลนในการก่อสร้าง มาสู่ภาพถ่ายของ façade ทั้งอาคารที่อยู่อาศัย โรงแรม อาคารเชิงพาณิชย์ อาคารกึ่งพาณิชย์กึ่งที่อยู่อาศัย อาคารสาธารณะ อาคารสถานศึกษา และอาคารที่ใช้งานในเชิงศาสนา ทำให้เราสามารถเข้าใจรายละเอียดของอาคารแต่ละพื้นที่ในกรุงเทพฯ ทั้งในเชิงวิชาการของสัดส่วนทางสถาปัตยกรรมยุคโมเดิร์นที่ผสมผสานกับวัสดุที่นิยมอย่างปูนซีเมนต์กับคอนกรีต และความงามที่ซ่อนอยู่ในรายละเอียดแบบมีจังหวะของ façade ที่แปลกตาจนเราอาจคาดไม่ถึง ดูเข้ากันกับสภาพอากาศที่มีความร้อนชื้นของภูมิภาคอย่างลงตัว
มากไปกว่านั้น ส่วนที่น่าสนใจในเนื้อหา เราสามารถตั้งคำถามและคิดตามกับสิ่งที่อยู่เบื้องหลังโครงสร้างและ façade ของอาคารสถาปัตยกรรมที่ล้ำยุคสมัย ทั้งชุดความรู้ของสถาปนิกที่ได้รับอิทธิพลจากต่างประเทศอย่างอังกฤษ สหรัฐอเมริกา และประวัติของผู้ออกแบบอย่าง อมร ศรีวงศ์, แดน วงศ์ประศาธน์, กฤษฎา อรุณวงษ์ ณ อยุธยา, รังสรรค์ ต่อสุวรรณ, สุเมธ ชุมสาย ณ อยุธยา และบริษัทสถาปนิกที่รับออกแบบอาคารอีกหลายแห่งที่เรียกได้ว่ายุคทองของการออกแบบสถาปัตยกรรมในช่วงเวลาหนึ่ง
ยังมีส่วนอื่นๆ ที่มาเสริมรสชาติของความเข้มข้น ทั้งบทความที่เล่าสถานการณ์ภาพรวมทางเศรษฐกิจ การเมืองที่สัมพันธ์กับสหรัฐอเมริกา สถาปัตยกรรมไทยและกรุงเทพฯ ช่วงก่อนและยุคสงครามเย็นของชมชน ฟูสินไพบูลย์ และพีรศรี โพวาทอง ตามต่อมาด้วยพลังสร้างสรรค์จากคอนกรีตของวงการสถาปนิกไทยโดยพินัย สิริเกียรติกุล และบันทึกต่อการทำลายรื้อถอนสถาปัตยกรรมในยุคโมเดิร์นอย่างโรงภาพยนตร์สกาลา และโรงแรมดุสิตธานี กรุงเทพฯ ของวีระพล สิงห์น้อย ที่ครบรสและเต็มอิ่มกับสถาปัตยกรรมยุคโมเดิร์นที่เป็นหมุดหมายของการออกแบบ การขยายตัวทางเศรษฐกิจในเมือง พร้อมกับสังเกตการณ์ในการอนุรักษ์สถาปัตยกรรมที่เสี่ยงต่อการถูกทำลาย ผู้ที่สนใจหนังสือทางด้านสถาปัตยกรรมและเมืองกรุงเทพฯ สามารถตามไปเดินท่องเมือง ด้วยการเอามือถือสแกนพิกัดแผนที่ระบุตำแหน่งในหนังสือได้เลยทีเดียว
facebook.com/walter.koditek
instagram.com/wkoditek
facebook.com/riverbooksbk
instagram.com/riverbooks_bangkok