สองสถาปนิก เจอร์รี่ หง (Jenchieh Hung) และ กุลธิดา ทรงกิตติภักดี จาก HAS design and research ได้ชี้ให้เห็นถึงแนวทางการ ‘เคลื่อนตัว’ และ ‘เชื่อมโยง’ ผ่านวิถีชีวิตริมคลองชานเมืองจากงานค้นคว้า Big C Boat Bridge
TEXT: JENCHIEH HUNG & KULTHIDA SONGKITTIPAKDEE
PHOTO: HAS DESIGN AND RESEARCH
(For English, press here)
Big C Boat Bridge ตั้งอยู่ในปริมณฑลกรุงเทพฯ การเคลื่อนตัวและเชื่อมโยงนี้เกิดจากเรือพายสองลำที่ถูกดัดแปลงให้ทำหน้าที่เป็นทั้งยานพาหนะและสะพานเคลื่อนที่ เชื่อมหมู่บ้านและร้านค้าริมคลองกับห้างสรรพสินค้าบิ๊กซีที่อยู่ฝั่งตรงข้ามเข้าด้วยกัน สถาปัตยกรรมที่เคลื่อนไหวได้นี้เปรียบดังกิ้งก่าเปลี่ยนสีที่ปรับตัวกลมกลืนกับสภาพแวดล้อมอย่างแนบเนียน ทว่าโดดเด่นด้วยแนวคิดที่เรียบง่ายผ่านการใช้วัสดุท้องถิ่นของคนริมคลอง และพลังในการกระตุ้นปฏิสัมพันธ์ของชุมชนเผยให้เห็นความเฉียบคมและความกล้าทดลองของผู้คน การหลีกเลี่ยงการก่อสร้างสะพานคอนกรีตไม่เพียงเสนอทางเลือกใหม่ให้การออกแบบสะพานในภูมิอากาศร้อนชื้น หากยังส่งสัญญาณถึงอนาคตของการสัญจรอย่างยั่งยืนสำหรับกรุงเทพฯ และเมืองริมน้ำทั่วประเทศที่ยังคงหล่อเลี้ยงชีวิตเชื่อมโยงผู้คนผ่านวิถีแห่งสายน้ำ
สำหรับสถาปนิก เจอร์รี่ หง และ กุลธิดา ทรงกิตติภักดี สองผู้ก่อตั้ง HAS design and research นั้นมองว่า พื้นที่ Big C Boat Bridge คือสิ่งประดิษฐ์ที่ทาบรอยต่อระหว่างสะพานกับเรือ เชื่อมประโยชน์ใช้สอยแบบดั้งเดิมกับความยืดหยุ่นที่เคลื่อนไหวไปตามจังหวะของน้ำ โครงสร้างนี้ไร้ซึ่งกลไกไฟฟ้า ไม่มีเทคโนโลยีซับซ้อน มีเพียงเชือกกับรอกพื้นถิ่นที่พาชิ้นงานลอยตัวและยึดนิ่งได้ตามความจำเป็นของการใช้งาน สิ่งประดิษฐ์ชิ้นนี้เป็นทั้งเรือและสะพานในเวลาเดียวกัน วัสดุทั้งหมดล้วนมาจากไม้ท้องถิ่น ทรัพยากรที่มีคุณค่าในชุมชนริมน้ำ ไม้ที่ใช้ปลูกบ้าน ลอยน้ำและต่อเรือ ไม้ชนิดเดียวกันนี้เองที่ถูกนำกลับมาใช้ในรูปแบบใหม่ สะท้อนแนวคิดความยั่งยืนพื้นถิ่นผ่านการใช้ทรัพยากรไม้ที่แปรเปลี่ยนตามบริบท เป็นการพลิกบทบาทของ ‘เรือไม้ท้องถิ่น’ ให้กลายเป็น ‘สะพานเรือ’ ได้อย่างเรียบง่ายและสร้างสรรค์ แนวทางเช่นนี้ไม่เพียงตอบโจทย์การใช้งาน แต่ยังร้อยโยงผู้คนให้แนบชิดกับภูมิประเทศที่ดำรงอยู่อย่างไม่ต้องแต่งเติม
สะพานที่ขยับได้และปรับเปลี่ยนไปตามบริบทนี้ กลายเป็นทางผ่านในชีวิตประจำวันที่ทำให้ผู้คนเข้าถึงร้านสะดวกซื้อขนาดใหญ่อย่างซูเปอร์มาร์เก็ต ป้ายรถเมล์ ธนาคาร และร้านอาหารริมถนนได้ง่ายขึ้น จากกิจกรรมในชีวิตประจำวันทั่วไปอย่างการซื้อของหรือการเดินทางของผู้คน สะพานเรือลำนี้กลับเปลี่ยนมันให้กลายเป็นความคล่องตัวของพื้นที่ เชื่อมฝั่งหนึ่งไปสู่อีกฝั่งได้ในภายในไม่กี่วินาที และที่สำคัญยังเพิ่มการปรับเปลี่ยนตามสถานการณ์ของพื้นที่ในขณะที่มีเรือสวนมา อย่างไรก็ตามการข้ามฝากนี้ไม่ใช่บริการฟรี ผู้ข้ามต้องชำระค่าผ่านทาง 1 บาทต่อเที่ยว ค่าตอบแทนเล็กน้อยนี้ก็เพียงพอจะกลายเป็นรายได้อีกทางหนึ่งของ ‘กัปตันเรือ’ ผู้ควบคุมและขับเคลื่อนสะพานทุกวัน แม้ว่าจะมีสะพานคอนกรีตที่ถูกสร้างโดยภาครัฐตั้งอยู่ไม่ไกลและเปิดให้ใช้งานฟรี แต่ชาวบ้านจำนวนไม่น้อยยังคงเลือกใช้สะพานเรือแห่งนี้เพราะช่วยประหยัดเวลาในการข้ามไปยังอีกฝั่งได้มากกว่า
Big C Boat Bridge ขยับกระเพื่อมผิวน้ำอย่างแผ่วเบาแต่ส่งแรงสั่นสะเทือนไปยังวิถีชีวิตริมน้ำไทยอย่างลึกซึ้ง ด้วยการเปิดทางให้ผู้คนเข้าถึงทรัพยากรในเมืองได้สะดวกขึ้น จากที่เคยต้องใช้เวลานานไปกับการเดินทาง กิจวัตรในแต่ละวันกลับคล่องตัวขึ้นตามจังหวะของเรือไม้ที่ลอยให้ผู้คนข้ามคลองไปมา คุณภาพชีวิตจึงขยับขึ้นตามมาอย่างเป็นธรรมชาติ ค่าผ่านสะพานไปกลับสนนราคาเพียง 2 บาท คือประสบการณ์ข้ามคลองแบบไทยแท้ที่จับต้องและเข้าถึงได้ง่าย สะพานเรือแห่งนี้ยังปลุกความทรงจำทางวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ที่ลึกซึ้ง เชื่อมโยงกับวิถีชีวิตบนเรือของไทย ไม่ว่าจะเป็นตลาดน้ำ ก๋วยเตี๋ยวเรือ และเรือนแพ ยิ่งไปกว่านั้นโครงสร้างจากไม้ไทย และฝีมือของช่างพื้นถิ่น ทำให้สะพานแห่งนี้ไม่ใช่เพียงโครงสร้างสาธารณะแต่คือผืนผ้าที่ถักทอวัฒนธรรมของชุมชนไว้อย่างแยบยล สื่อถึงความหลากหลายในการใช้งานเรือพื้นบ้าน ไหวพริบของผู้คนในการพลิกแพลงกับเงื่อนไขที่มี และทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมในแบบที่เรียบง่ายและจริงใจ การมีอยู่ของสะพานเรือแห่งนี้จึงเปรียบดังกิ้งก่าที่เปลี่ยนสีได้ตามภูมิประเทศที่ดำรงอยู่ กลมกลืนกับสภาพแวดล้อมโดยไม่ต้องฝืน และช่วยรักษาสมดุลระหว่างมนุษย์ สายน้ำ และเวลาไว้ด้วยกันอย่างแผ่วเบาแต่มั่นคง
เนื้อหาในบทความนี้เป็นส่วนหนึ่งจากหนังสือ Chameleon Architecture: Shifting / Adapting / Evolving เขียนโดย Jenchieh Hung & Kulthida Songkittipakdee จาก HAS design and research สามารถสั่งซื้อได้ที่: https://art4d.com/product/chameleon-architecture
facebook.com/hasdesignandresearch
instagram.com/has.design.and.research