Chakrajeevan Udyaan สวนสาธารณะที่ Hsc Designs ออกแบบเพื่อสุขภาวะและความยั่งยืนจากเสียงของคนในพื้นที่
TEXT: NATHANICH CHAIDEE
PHOTO: NOTEBOOK PRODUCTIONS SARTHAK
(For English, press here)
พื้นที่ที่เปิดต้อนรับทุกคนเข้าถึงและใช้งานร่วมกันได้อย่างเสรี คือความหมายของพื้นที่สาธารณะที่ทุกคนเข้าใจ แต่ประเด็นอย่าง ‘ความปลอดภัย’ นั้นก็อาจเป็นหนึ่งในปัจจัยที่อาจทำให้ความเป็นสาธารณะไม่สามารถเกิดขึ้นจริง ลองสำรวจกับโปรเจกต์ Chakrajeevan Udyaan หรือ Circle of Life Park ซึ่งเป็นการปรับปรุงสวนสาธารณะในเมืองอาห์เมดาบัด ประเทศอินเดียที่เริ่มต้นจากการฟังเสียงผู้คนบนพื้นที่จริงในโครงการ เพื่อให้กลุ่มผู้ใช้งานอย่างผู้หญิง เด็ก และผู้สูงอายุสามารถออกมาใช้งานได้อย่างปลอดภัย
Hsc Designs ทีมนักออกแบบเริ่มต้นที่การรับฟังพื้นที่ ในที่นี้หมายถึงทั้งพื้นที่ในเชิงกายภาพ ทั้งสภาพภูมิอากาศกับทิศทางแดดลม และพื้นที่ในเชิงผู้ใช้งาน ทั้งพฤติกรรมการใช้งาน และความรู้สึกต่อพื้นที่ จนทำให้พบต้นตอปัญหาที่ว่าผู้หญิง เด็ก และผู้สูงอายุจำนวนมาก รู้สึกไม่ปลอดภัยในการใช้งานสวน เริ่มต้นจากการจำกัดเวลาใช้งานจนนำไปสู่การหลีกเลี่ยงการใช้งานโดยสิ้นเชิง จุดประสงค์ของงานออกแบบจึงไปสู่เป้าหมายที่การออกแบบภูมิทัศน์เพื่อการใช้งานที่เป็นมิตรสำหรับทุกคน
‘ความปลอดภัย ความรับรู้พื้นที่ และความสะดวกในการเข้าถึง’ จึงเป็นคีย์เวิร์ดที่นำมาสู่การจัดการงานออกแบบ ตั้งแต่เรื่องหลักอย่างเส้นทางสัญจรเป็นแกนหลักที่แจกจ่ายเข้าสู่แต่ละส่วนที่รองรับกิจกรรมที่หลากหลาย แต่ยังคงเชื่อมโยงกันทางสายตา กิจกรรมอันหลากหลายถูกจัดสรรให้เหมาะสมกับทุกช่วงวัย ทั้งพื้นที่เด็กเล่นและพื้นที่ของผู้สูงอายุที่จัดวางให้ใกล้กันด้วยความตั้งใจ จุดนั่งพักที่กระจายทั่วทั้งพื้นที่โดยเปิดมุมมองให้โล่งเพื่อให้สามารถกวาดสายตามองเห็นกันโดยไม่รู้สึกกังวล
ประเด็นสำคัญของโลกและของนักออกแบบอย่างเรื่องความยั่งยืนถูกผสานเข้าไปในงานออกแบบได้อย่างแนบเนียน การเลือกใช้งานวัสดุและระบบก่อสร้างจึงเป็นกรอบหลักในการทำงานด้านโครงสร้าง ด้วยการเลือกใช้วัสดุหาง่ายในท้องถิ่นและวัสดุรีไซเคิลกลับมาใช้งานใหม่ วัสดุแต่ละชนิดถูกตีความและจัดวางใหม่อย่างมีเป้าหมาย อย่างท่อคอนกรีตกลายเป็นอุปกรณ์ปีนป่าย เหล็กเส้นถูกเชื่อมเป็นโครงระแนงรองรับไม้เลื้อยสร้างร่มเงา กระเบื้องเก่าจัดวางเป็นทางเดิน ยางรถยนต์และไม้กลายเป็นม้านั่ง การชี้ให้เห็นถึงต้นทางของวัสดุจริงที่นำมาใช้กลายเป็นบทเรียนของการหมุนเวียนทรัพยากรให้กับทุกคนที่เข้ามาใช้งาน
จากภาพใหญ่อย่างทางสัญจร การใช้งานรูปทรงและวัสดุที่ผู้คนคุ้นเคย นักออกแบบใส่ใจถึงรายละเอียดเล็กน้อยที่ผู้ใช้งานสัมผัสได้เองผ่านกิจกรรมในพื้นที่ อย่างสัดส่วนขององค์ประกอบที่อ้างอิงจากสรีระของผู้ใช้งานที่หลากหลายตามช่วงวัย ทั้งความสูง ระยะเอื้อม จุดวางเท้า และจุดจับ ถูกจัดวางเพื่อรองรับท่วงท่าของเด็ก ส่วนผู้สูงอายุมีการออกแบบเพื่อความสะดวก อย่างพนักพิงและที่วางแขนสำหรับช่วยพยุงระหว่างลุกนั่ง ทางเดินกว้างขวางรองรับรถเข็นเด็กและวีลแชร์ ปิดผิวด้วยพื้นผิวกันลื่นไม่หยาบเพื่อการใช้งานอย่างปลอดภัย สร้างร่มเงาปกคลุมพื้นที่จากทิศทางของแสงแดด นับเป็นการสร้างสุขภาวะในการใช้งานพื้นที่ที่โอบรับความต้องการของทุกคน
เมื่อเป็นพื้นที่สาธารณะ ย่อมมาพร้อมกันกับบางปัจจัยที่ควบคุมไม่ได้ อย่างการทำลายทรัพย์สินส่วนรวม งานออกแบบจึงเข้ามามีส่วนร่วมในการสร้างพฤติกรรมที่ดีให้กับพื้นที่ใช้งานร่วมกันผ่านการสร้างพื้นที่เปิดโล่งที่ทุกมุมมองเชื่อมโยงกันอย่างอิสระ ไร้มุมอับ ร่วมกันกับองค์ประกอบของอุปกรณ์ในพื้นที่ที่แข็งแรง สวยงาม ออกแบบมาอย่างดี เป็นเหมือนการแสดงออกเชิงจิตวิทยาที่ว่าพื้นที่แห่งนี้ได้รับการดูแลและใช้งานจริงในสายตาของผู้คน
สำหรับผู้ใช้งาน Chakrajeevan Udyaan สวนสาธารณะแห่งนี้จึงทำหน้าที่เสมือนพื้นที่ส่วนกลางของเมือง ไม่เพียงเป็นการใช้พื้นที่ร่วมกัน หากยังเป็นพื้นที่แห่งการแลกเปลี่ยนระหว่างช่วงวัย ซึ่งหล่อหลอมเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมเมืองอย่างเป็นธรรมชาติ พร้อมกับถ่ายทอดบทเรียนของความปลอดภัยและความยั่งยืนในภาคปฏิบัติที่สามารถมองเห็น สัมผัส และใช้งานร่วมกันได้ผ่านการจัดการภูมิทัศน์และผลลัพธ์ของกระบวนการออกแบบที่ใส่ ‘ใจ’ ผู้คนลงบนพื้นที่ที่เป็นสาธารณะสำหรับทุกคน